In kerkelijke gemeenten die als orthodox-protestants te boek staan komt meer ruimte voor homo’s, schreef het Nederlands Dagblad op 10 oktober. Is er inderdaad een kentering gaande? De Nieuwe Koers deed onderzoek naar de positie van homo’s in de kerk.

Over homoseksualiteit wordt in kerken al decennialang gesproken. Onder maatschappelijke druk is er beweging gekomen in visie, beleid en praktijk. Inmiddels is een homoseksuele relatie maatschappelijk gezien volledig geaccepteerd, al nemen agressie en discriminatie jegens homo’s eerder toe dan af.

Wat er op lokaal niveau gebeurt is veel minder bekend.

Hoe zit het in de kerk? Over synodale discussies krijgen we het een en ander te horen, maar over wat op lokaal niveau gebeurt, is veel minder bekend. Geloofsgemeenschappen die lokaal afwijken van de landelijke kaders, worden in de media wel opgemerkt, maar wat gebeurt er onder de radar? Gaan er wellicht in stilte fundamentele wissels om?

In samenwerking met Sietske Beiboer, die afstudeert aan de Christelijke Hogeschool Ede, zette De Nieuwe Koers afgelopen zomer een vragenlijst uit onder voorgangers en predikanten van vijf kerkgenootschappen en stromingen daarbinnen: de Gereformeerde Bond in Protestantse Kerk in Nederland, de Nederlands Gereformeerde Kerk, de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en de Alliantie van Baptisten en CAMA-gemeenten (ABC-gemeenten).

Landelijke tendens

Landelijk blijkt er in elk onderzocht kerkverband sprake van bezinning en besluitvorming rondom het thema homoseksualiteit. Lokale kerken en gemeenten worden gestimuleerd het gesprek gaande te houden en hierin een pastorale houding aan te nemen. De algemene tendens is inhoudelijk dat men het hebben van homoseksuele gevoelens accepteert. De onderzochte kerkgenootschappen laten in hun synoderapporten en –besluiten daarentegen weinig ruimte voor homorelaties. Alleen in de Nederlands Gereformeerde Kerken kiert het op dit punt, al haalde een voorstel om het ambt voor samenlevende homo’s open te stellen het dit voorjaar niet.

De gereformeerde bondsgemeenten vallen onder de kerkorde en synodebesluiten van de Protestantse Kerk Nederland, maar in juni 2015 schreven vier prominente ‘bonders’ een open brief in huisorgaan De Waarheidsvriend. De teneur van de brief is dat het gesprek gaande moet blijven, en dat er daarbij vooral een pastorale insteek moet worden gekozen. Men waarschuwt voor het rigide toepassen van algemene regels, maar men is er wel duidelijk over dat een homoseksuele relatie door de Bijbel wordt afgewezen.

Plaatselijk gesprek

Dan plaatselijk. Uit het onderzoek blijkt dat het onderwerp in ieder geval bij een grote meerderheid van de respondenten op de agenda staat. Negentig procent van de geënquêteerden geeft aan dat homoseksualiteit het afgelopen jaar linksom of rechtsom onderwerp van gesprek is geweest. In het kerkelijke seizoen 2015-2016 gold dat met name pastorale gesprekken (73 procent), oudsten- of kerkenraadsvergaderingen (68 procent), catechisaties (65 procent) en in de zondagse diensten (42 procent). Een derde van de gemeenten heeft een document opgesteld waarin de visie op homoseksualiteit is vastgelegd. Een groot deel van de resterende gemeenten geeft aan dat een beleidsdocument er nog moet komen.

17 procent van de voorgangers kent binnen de eigen gemeente geen homo’s of lesbiennes.

De meeste voorgangers kennen ook wel homo’s, een derde van hen ook homo’s met een relatie. Echter, 17 procent van de voorgangers zegt binnen de gemeente geen homo’s te kennen, wat erop zou kunnen duiden dat er ook nog veel homo’s niet uit de kast gekomen zijn. Is de sfeer hiervoor veilig genoeg? Landelijk wordt in veel kerkgenootschappen gepleit voor een veilig en open klimaat, zonder taboes. Maar of hier ook sprake van is, is op basis ons onderzoek moeilijk te zeggen.

Relaties en huwelijk

Bijna alle onderzochte gemeenten zien homoseksualiteit als een gevolg van de zondeval. Slechts een enkele voorganger ziet het als een variatie die de Schepper in de schepping heeft gelegd. Voor één op de vijf kerkenraden betekent dit niet dat een homoseksuele relatie wordt afgekeurd. Bij respondenten uit de gereformeerde bonds- en de ABC-gemeenten is dit percentage beduidend lager dan bij de Nederlands-gereformeerde gemeenten; de rest zit er tussenin. De heersende opvatting bij de meeste gemeenten die relaties afkeuren, is dat de homoseksuele gevoelens er wel mogen zijn, maar dat de Bijbel geen ruimte laat om deze te praktiseren. Men vraagt dus van homoseksuele gemeenteleden om celibatair te leven.

In lijn met het landelijk beleid van de kerkgenootschappen, komt het inzegenen van homohuwelijken in de onderzochte gemeenten niet voor. Het is tenminste nergens toegestaan. Wel kiest een klein aantal gemeenten (3,3 procent) ervoor om niet-huwelijkse relaties tussen homo’s te zegenen, terwijl zij het huwelijk blijven zien als een exclusieve relatie tussen een man en een vrouw. Dit aantal is ongeveer gelijk verdeeld over de kerkgenootschappen.

Avondmaal en ambt

Een spannende vraag is of homo’s, al of niet met een relatie, welkom zijn aan het avondmaal. Er is een paar gemeenten dat aangeeft dat mensen met een homoseksuele relatie zelfs niet welkom zijn in de zondagse dienst. In alle andere gemeenten is iedereen welkom. Wat betreft de deelname aan het avondmaal ligt dat anders. Bij ongeveer een derde van de gemeenten mogen mensen met een homoseksuele relatie deelnemen aan het avondmaal. Voor mensen met homoseksuele gevoelens, maar zonder een relatie is avondmaalsgang vrijwel nergens een probleem. Een statistisch verwaarloosbaar aantal gemeenten geeft aan dat ook dit niet mogelijk is.

De verschillen tussen kerkgenootschappen zijn hierin opvallend. In de Nederlands Gereformeerde Kerken mag in 90 procent van de ondervraagde gemeenten een homo met een relatie deelnemen aan het avondmaal. Binnen de Gereformeerde Bond is dit het laagst met 17 procent. In ABC-gemeenten, die over het algemeen een behoudend standpunt innemen als het gaat om homorelaties, mag toch in meer dan de helft van de gemeenten deelgenomen worden aan het avondmaal. Het verschil tussen de ABC- en gereformeerde bondsgemeenten kan waarschijnlijk verklaard worden uit de visie op het avondmaal. Ook hebben ABC-gemeenten landelijk opgeroepen het avondmaal niet te weigeren aan wie dan ook, ook diegenen met een homoseksuele relatie, als zij Jezus oprecht willen volgen en gehoorzamen.

De verschillen tussen kerkgenootschappen zijn opvallend.

In de roeping tot een ambt is het plaatselijke beleid strikter, mede door landelijke besluiten waaraan men zich moet conformeren. In 7 procent van de onderzochte gemeenten kan een homo met een relatie bevestigd worden in het ambt van ouderling of diaken. Voor predikanten is dat 4 procent. Voor homo’s zonder relatie lijkt het ambt van ouderling of diaken in 90 procent van de gemeenten toegankelijk. Voor predikanten ligt dat iets lager, op 82 procent.

De toekomst

Is er een ontwikkeling in de tijd te zien? Vinden er fundamentele verschuivingen plaats? Daar zegt dit onderzoek niets over. Het lijkt dat het accent nadrukkelijker is komen te liggen op een pastorale benadering. Dat maakt ook dat de toegang tot het avondmaal voor homostellen ruimer geworden lijkt te zijn. Er ontstaat meer openheid, waardoor er een veiliger klimaat kan ontstaan. Een effect van deze benadering is wel dat de homoseksuele medemens gezien blijft worden als een pastoraal geval. De in kerken gangbare scheiding tussen gevoelens en praktijk versterkt dat ook. Dat schuurt met de maatschappelijke ontwikkeling naar volledige acceptatie en gelijkstelling. Daardoor zal de rol van de homo in de kerken veranderen en de druk op de kerken om ruimte te maken naar verwachting alleen maar toenemen.

Ook de aandacht voor missionair kerk-zijn en de daarmee gepaard gaande openheid naar nieuwe toetreders, zal nieuwe vragen voor kerken opleveren. Voeg daarbij de lopende maatschappelijke ontwikkelingen ten aanzien van adoptie door homostellen, gendertransities, interseksualiteit en meeroudergezinnen en je weet dat de kerken voorlopig een volle agenda zullen hebben.

Arie Kok

 

Het onderzoeksrapport

Het complete rapport van onderzoekster Sietske Beiboer en de statistische overzichten kunnen, met opgave van reden, opgevraagd worden bij de redactie van De Nieuwe Koers, redactie@denieuwekoers.nl.

De zes hoofdlijnen

  1. Homoseksualiteit is een onderwerp waar in de overgrote meerderheid van de orthodoxe kerken en gemeenten over gesproken wordt en waar beleid op gemaakt wordt.
  2. Het beleid van lokale kerken wijkt slechts bij uitzondering af van landelijk beleid of synodale besluiten.
  3. De overgrote meerderheid van de onderzochte gemeenten (met uitzondering van de Nederlands Gereformeerde Kerken) hanteert een scheiding tussen identiteit en praktijk: je mag wel homoseksuele gevoelens hebben, maar je mag er in de praktijk niet naar handelen.
  4. Dit vertaalt zich ook naar de openstelling van de ambten. Homo’s zonder relatie kunnen in de overgrote meerderheid van de gemeenten ambtsdrager worden. Met een relatie is dit zeer beperkt. Voor predikanten is er iets minder ruimte dan voor ouderlingen en diakenen.
  5. Van het inzegenen van een homohuwelijk is in geen van de onderzochte gemeenten sprake. Voor het zegenen van een homoseksuele relatie, niet zijnde een huwelijk, is in slechts 3 procent van de kerken en gemeenten die meededen aan het onderzoek ruimte.
  6. In ongeveer een derde van de onderzochte gemeente zijn homo’s met een relatie welkom aan het avondmaal. Er zijn wel opvallende verschillen tussen kerkgenootschappen.

Wie zijn bevraagd?

In totaal werden 889 vragenlijsten uitgezet, waarvan er 361 werden ingevuld. Per gemeente is maximaal één lijst ingevuld, in 93 procent van de gevallen door de predikant of voorganger, in overige gevallen door een kerkenraadslid of kerkelijk medewerker. Bij elk van de aangeschreven kerkgenootschappen heeft ten minste een derde van de benaderde personen gereageerd.

Zijn er homo’s bekend in de gemeente?

17 procent van de ondervraagde voorgangers zegt geen homo’s te kennen. Een kleine 35 procent geeft aan dat men homo’s kent die een homoseksuele relatie hebben. Namens de ABC-gemeenten gaf slechts één respondent dat aan. Van de NGK-respondenten antwoordt 60 procent dat men homo’s met een relatie kent in de gemeente, bij de gereformeerde bondsgemeenten is dat 29 procent, bij de gereformeerd-vrijgemaakte en christelijke gereformeerde gemeenten was dat ongeveer 35 procent.

De visie van de kerkenraad?

Wat is de visie van de kerkenraad op homoseksualiteit, ongeacht of dit in een beleidsplan is opgeschreven? In driekwart van de onderzochte kerkenraden is dit besproken. Daarvan geeft tussen de 1 en 5 procent aan dat zij homoseksualiteit niet zien als een gevolg van de zondeval. 18 procent van de ondervraagden geeft aan dat dit niet betekent dat het hebben van homoseksuele gevoelens of een relatie afgekeurd wordt. Hierin zijn duidelijke verschillen te zien: bij de Gereformeerde Bond is dit bijvoorbeeld 11 procent, bij de Nederlands Gereformeerde Kerken 52 procent en bij de ABC-gemeenten 0 procent.

In driekwart van de kerkenraden wordt een scheiding gemaakt tussen gevoelens en praktijk, je mag het wel zijn, maar je mag het niet doen. Bij de Gereformeerde Bond en de ABC-gemeenten is dit percentage met 82 en 88 procent het hoogst, bij de Nederlands Gereformeerde Kerken met 27 procent het laagst. Twaalf kerkenraden (4 procent) tenslotte keuren ook het hebben homoseksuele gevoelens af, en staan als gevolg daarvan niet positief tegenover een relatie.

Definitie

In het algemene spraakgebruik wordt tegenwoordig gesproken van lhbt’ers, dat staat voor lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders. In kerken wordt vooral nog gesproken over homoseksualiteit. Daarom hebben we die term gehanteerd, en als we het over homo’s hebben, bedoelen we zowel mannen als vrouwen.

8 thoughts on “Onderzoek kerk en homo, de kast op een kier

  1. Geachte,
    De Bijbel is toch heel helder? Zie Romeinen 2: 25-27. Het is een gruwel in de ogen Gods. Ook in Genesis 19:5 wordt hier al melding van gemaakt. In Sodom en Gomorra dus. In 1Cor. 7 kunnen we iets lezen over de voorschriften voor het huwelijk. Inderdaad: de discussie komt voort uit druk vanuit de maatschappij. Dat betekent niet dat je hier aan toe moet geven! God was, is en blijft Dezelfde en het huwelijk is een door Hem gegeven instelling die wij niet zomaar mogen veranderen. Als dat wel zo is dat openbaart Hij zich wel door de profeten (Amos 3:7) die Hij ook nog in deze tijd gegeven heeft verwachtende de komst van de Heer Die spoedig Zijn rijk van vrede, waarheid en gerechtigheid zal stichten.
    Mvg

  2. Beste Rob, ik kan er helemaal mee eens zijn wat er nu gebeurd is juist dat gene wat God niet wil. Zie Romeinen 12:2 En word niet aan deze wereld gelijkvormig, maar word innerlijk veranderd door de vernieuwing van uw gezindheid om te kunnen onderscheiden wat de goede, welbehaaglijke en volmaakte wil van God is.
    met vriendelijke groet,
    Rob vM

    1. Ik wil niet stil (of actief) blijven staan bij de gefundeerde kritiek op de praktische levenswijze van de homofiele mens (die ook mijn broeder of zuster kan wezen) maar het bijbelse uitgangspunt wordt geweld aangedaan door een stap verder te gaan: het huwelijk van man en vrouw ook toe te passen op mensen van gelijk geslacht. Wat blijft er over van het geheimenis dat de mens, man en vrouw, als beeld van God op aarde Hem hoog te houden heeft? Van de vruchtbaarheidsgave en -taak die God de mensen heeft gegeven wordt de diepe zin ontnomen, wat desastreuze gevolgen zal hebben voor de relatie tussen onze hemelse Schepper en zijn schepselen.

  3. En stenigt gij dan ook de overspelige vrouw. Hakt gij de hand af als deze u tot zonde verleid. Kent gij de barmhartigheid Gods. Uw haat is een gruwel. Ik zou nimmer voet zetten in uw kerk

  4. Prima leven in een ongekende comfort of niet, beide heren Rob:
    Oogkleppen op, elke vorm van nuance uitschakelen

    Maar over Jezus’ leven zou ik toch echt wel precies het tegenovergestelde zeggen.

    @Teleurgesteld
    Ooit wordt door God alle onrecht recht gezet. denk daaraan als u onheus bejegent wordt door mensen (die niet gehinderd worden door enige kennis van zaken), laat het aan God over

  5. Prostititutie verboden Jesus had omgang met vrouwen met het oudste beroep
    …….alle regels uit het oude testament zijn door Jesus steeds genuanceerd zodat echt geloof , echte kijk op de mens en echte liefde oplevert.. liefde voor allen!
    homosesexualiteit afkeuren opgrond van deze regels is per definitie erg selectief.
    Altijd dezelfde stok om mee te slaan.
    Maar zelf wel rente ontvangen , scheiden ,verkeerd vlees eten … noem maar op zoveel regels die door christenen worden overschreden… en de normaalste zaak van de wereld vonden
    Homofobie heeft al genoeg ellende opgeleverd Dat wet u als christenen heel goed ……
    Hypocrisie ten top!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *