Home>Film>Wat als…? De magie van de fantastische film

Wat als…? De magie van de fantastische film

Acht sollicitanten buigen zich zenuwachtig over een leeg vel papier. De tijd tikt weg, de bedoeling van de ‘test’ weet niemand. Vreemd? Welkom in de fantastische film, waar de werkelijkheid van elastiek is. Bij de start van Imagine, het festival van de fantastische film in Amsterdam, een stoomcursus over films die de kijker uitdagen, verrassen en aan het denken zetten.

Horror, fantasy en science-fiction zijn genres waarmee christelijke filmkijkers moeilijk uit de voeten kunnen. Waarom eigenlijk? Want ten diepste zegt de fantastische film iets over menselijke creativiteit, het grenzeloze van fantasie en over hoe de wereld werkt of zou kunnen werken. Het genre dat gebruikt wordt, bepaald de verpakking van die beleving.

Science-fiction draait om een concept dat van elke kant wordt onderzocht, waarbij vaak het individu niet het hoogste belang heeft maar technologie of de maatschappij. De nadruk ligt op techniek, wetenschap en het willen doorgronden van de wereld. Schrijver H.P. Lovecraft stelde dat juist de wens van de mensheid om ‘het onbevattelijke te willen begrijpen’ onze grootste vloek is. Sommige zaken gaan nu eenmaal ons verstand te boven en eisen acceptatie in plaats van oneindig onderzoek.

Bij Fantasy speelt het grenzeloze en ander-wereldse de hoofdrol. Fantasyfilms gaan vaak over goed en kwaad, ethiek en de innerlijke strijd en overtuigingen van personages. Een veelvoorkomend christelijk bezwaar tegen fantasy is het gemak waarmee met magie wordt omgegaan. Magie is bij fantasy vaak niet het doel maar een middel, een manifestatie van gedachten en emoties , en een natuurlijk onderdeel van de fantasywereld. Een fantastische film met bovennatuurlijke zaken in een realistische setting kan vaak symbolisch worden opgevat, om de kijker aan het denken te zetten.

Heeft dit bovennatuurlijke enkel als doel om angst aan te jagen, dan komen we terecht in het domein van de horrorfilm. Horror duikt in de duistere kant van de mens en toont de ellende van de wereld. Dit genre wordt soms ronduit duivels genoemd. Ook begrijpen veel mensen niet waarom iemand zou kijken naar een film die als doel heeft afschuw op te wekken. In elke horrorfilm heerst een spanningsveld; het eeuwenoude spel van aanlokking en afstoting. Kennelijk is er genoeg fascinatie om de afkeer te overheersen, of is ook de afkeer zelf fascinerend? Er is veel geschreven over deze kwestie; van psychoanalytische verklaringen en het belang van catharsis (louterende emotionele ontlading), tot de stelling dat de mens geniet van provocatie, uit protest of om zich te onderscheiden van de rest. Een eenduidige verklaring is niet te geven, maar wat vaststaat is dat de mens een ingebouwde drang heeft naar sensatie en een nieuwsgierigheid naar ervaringen die hij in het echt niet kan of durft meemaken.

Aantrekkende angst

Eén van de dingen waar de fantastische cinema bij uitstek in slaagt, is het oproepen van zeer sterke emoties. Angst ligt hiervan wellicht het meest voor de hand, en dan niet alleen in horror. Ook in fantasy en science-fiction komt angst voor. Het gaat dan om angst voor het onbekende. Het uitgestrekte heelal, monsters, magie en het bovennatuurlijke kunnen bedreigend overkomen. Dat dit bij sommige kijkers een instinctieve afweerreactie oproept die hen ervan weerhoudt het fantastische genre te verkennen, is begrijpelijk. En jammer. Want zo mist deze kijker ook een ander kenmerk van de fantastische film: reflectie – op zichzelf, zijn omgeving en de rol van de mens in de wereld en zijn mogelijkheden daarin. De kracht van verbeelding kan zaken helpt verder te kijken dan de zichtbare werkelijkheid en kan ogen openen voor niet alleen de kijker zelf, maar ook voor de mensen en de wereld om hem heen.

Grenzeloze creativiteit

Wat kan voor een christelijke filmkijker wel en wat niet? Een duidelijke indeling in goed en slecht zou helpen, maar juist in het fantastische vallen grenzen weg en zijn films bijna per definitie niet in te kaderen. Het daagt uit en verruimt de blik, waardoor oordeel en ervaring dan ook per kijker kunnen verschillen. Men hoeft het niet eens te zijn met grondgedachte van een film om er met plezier naar te kunnen kijken. Het is mogelijk je met een open blik maar stevig in je schoenen te laten verrassen door de grenzeloze creativiteit van de menselijke geest.
Eén van de films die op Imagine draait is <Exam>. Acht sollicitanten zoeken het antwoord op een vraag, maar het papier waarop de test moet staan blijkt leeg, zonder enige verklaring. Wat volgt is een strijd met zowel elkaar als het eigen geweten. Eén van hen zegt uiteindelijk: ‘Het gaat niet om het antwoord, het gaat om de vraag.’ En eigenlijk is dat precies waar de fantastische film om draait. Al is het antwoord niet altijd duidelijk of comfortabel, het gaat om de verkenning van de eeuwige, open vraag: Wat als..?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *