Liedboekdichter Ad den Besten was in oorlog pro-Duits

Dichter, essayist en uitgever Ad den Besten (1923-2015) was voor en tijdens oorlogstijd pro-Duits. Hij stond sympathiek tegenover Duitse natuurmystieke poëzie waarin de bloed-en-bodemideologie doorklinkt. Dat stelt journalist en neerlandicus Tjerk de Reus in het oktobernummer van opinieblad De Nieuwe Koers dat morgen verschijnt.

Op 9 oktober promoveert De Reus aan de Radboud Universiteit op het leven van Den Besten tussen 1923 en 1954, waarin hij zich vestigde in de Nederlandse poëziegeschiedenis als criticus en eerste uitgever van ‘De Vijftigers’, waar onder meer Lucebert, Simon Vinkenoog en Remco Campert zich toe rekenden. De studie van De Reus legt de focus bij Den Bestens poëzieopvatting in de context van Vijftig.

Vanaf 5 oktober ligt de oktobereditie van De Nieuwe Koers in de schappen. Vanaf morgen is het nummer ook digitaal verkrijgbaar

In zijn onderzoek stuitte De Reus onverwachts op tal van tot nog toe onbekende brieven, dagboeknotities en manuscripten die een nieuw licht werpen op de oorlogsperiode. De Reus benadrukt dat Den Besten meteen na de oorlog tot een zeer kritische verwerking van zijn pro- Duitse sympathieën kwam.

Nationaalsocialistische poëzie

Den Besten, die in Nederland vooral als dichter van kerkelijke liederen bekendheid geniet, heeft in een interview ooit te kennen gegeven dat hij zich in een lezing in zijn middelbareschooltijd positief uitliet over nationaalsocialistische poëzie, zegt De Reus, maar dat beschouwde hij als een jeugdzonde die hij al snel achter zich liet. 

Deze nieuwe bronnen laten zien dat dit onjuist is, zegt De Reus. Den Besten liet zich in correspondentie aan zijn latere vrouw bijvoorbeeld uiterst kritisch uit over een pamflet van de Zwitserse theoloog Karl Barth dat tijdens de oorlog illegaal in Nederland werd verspreid onder predikanten. Barth noemde verzet tegen de Duitse bezetter in dat schrijven gerechtvaardigd. ‘Vind je het niet vreselijk dat… … door dergelijk venijn momenteel plm. 70% van de Nederlandshervormde predikanten zich laat vergiftigen’, schreef Den Besten.

In het licht van zijn reactie op Barth, maar ook op basis van andere bronnen, valt ook nieuw licht op de loyaliteitsverklaring die Den Besten tekende in april 1943 als theologiestudent, waarin hij belooft zich te onthouden aan handelingen die ingaan tegen het ‘Duitsche Rijk’. Den Besten zei later dat hij dit deed om zijn vader, zopas ontslagen als NSB-burgemeester, uit de wind te houden. “Maar ik kom daar in de bronnen niks van tegen”, zegt De Reus. “Hij had daarentegen zijn eigen motieven. Hij wilde vanuit een ‘zuivere houding’ omgaan met de Duitse bezetter. In zijn geval betekent dat dat hij ze erkent als de wettige overheid, dat hij naar ze luisterde en eigenlijk ook vond dat je geen kwaad van ze mocht denken; zo ver gaat het bijna bij hem.”

De radicale ommekeer van Den Besten, onder invloed van zijn vriend Willem Barnard en de theoloog K.H. Miskotte, beschouwt De Reus als authentiek en oprecht. Hoe een en ander doorwerkte in zijn poëzieopvatting vormt het hoofdonderwerp van zijn studie. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *