Het zou best kunnen dat Zung Bawm morgen niet meer bereikbaar is. Het leger regeert Myanmar met dictatoriale hand. “Waar je ook kijkt,” zegt Zung, “nergens is hoop. Dus moet je naar boven kijken, naar God, van wie Mozes ook het wonder moest verwachten.”

tekst Alain Verheij

In het najaar van 2020 ging ik voor in een kerkdienst. Die moeten coronaproof worden vormgegeven, en dan ga je op zoek naar liturgische alternatieven. Ik koos voor een oude muziekvideo van U2, de vriendengroep van elke dominee. Aan het einde van de clip schrok ik: de idealistische band had er beelden van Aung San Suu Kyi in laten monteren. Het regeringshoofd van Myanmar was in die tijd, twintig jaar geleden, nog een internationaal erkende verzetsheld en winnaar van de Nobelprijs. Op het moment dat ik de video van U2 liet vertonen, was ze echter een controversieel persoon (die net op dat moment een verkiezingsoverwinning binnensleepte). Ze had in haar regeringsjaren, na een lang huisarrest, niet genoeg tegenwicht geboden tegen het onderdrukkende en genocidale Birmese leger.

Etnische minderheid

Drie maanden later was Myanmar plotseling overal in het nieuws. Afgelopen februari pleegde hetzelfde leger een coup, en werd Aung San Suu Kyi opnieuw gevangengezet. Het land staat sindsdien onder een militaire dictatuur, waar burgerlijke vrijheden in toenemende mate worden ingeperkt. Onder die omstandigheden, terwijl in Nederland de stemmen van de democratische Tweede Kamerverkiezingen worden geteld, krijg ik de kans om pastor Zung Bawm te spreken. Hij woont in Kachin in het noorden van Myanmar, tegen China en Tibet aan. Kachin is ook de benaming van de etnische minderheidsgroep waartoe Zung Bawm behoort. In deze regio wonen relatief veel christenen – in heel Myanmar gaat het slechts om een paar procent. De meerderheid van het land is boeddhist.

Voordat ik de baptistische leraar en voorganger Zung Bawm te spreken krijg, is het moeilijk om contact met hem te leggen. Dit geldt ook voor mijn contactpersonen bij Kerk in Actie, die bijna dagelijks de vinger aan de pols houden bij christenen in Myanmar. Die moeilijkheid blijkt erin te bestaan dat het leger het internet voor een goed deel heeft afgesloten. Het seminarie waarop Zung Bawm lesgeeft, op 45 minuten rijden van zijn huis, heeft al geen verbinding meer. Als je op straat loopt, kun je staande worden gehouden door militairen, die vervolgens je sociale media controleren op politiek ongeoorloofde uitingen. Communiceren met de buitenwereld is onveilig. Gelukkig lukt het via een omweg, en videobel ik met Zung Bawm in het huis dat hij met onder andere zijn schoonmoeder deelt. Daar werkt het glasvezelinternet nog. Terwijl we bellen, word ik de ene keer door een jong neefje begroet, de andere keer door zijn zoontje van drie, en soms hoor ik een haan of een hond. Het lijkt een gezellige boel, maar deze mensen leven onder hoogspanning.

Vluchtelingenkamp

Van tevoren is het nog de vraag of Zung Bawm met zijn volle naam in een magazine zal durven verschijnen, en of hij überhaupt zal willen spreken over de staatsgreep die gaande is in Myanmar. Natuurlijk kunnen we het ook over andere dingen hebben. In deze interviewserie voor De Nieuwe Koers zoek ik altijd naar lessen van interessante christenen in het buitenland. En het verhaal van deze theoloog is van begin tot eind belangwekkend. Als intelligente jongen begon hij aan een technische studie, maar al snel voelde hij zich geroepen om theologie te gaan studeren. Die studie was te duur voor zijn ouders, die een kleinschalig agrarisch bestaan leidden. Om de opleiding van hun zoon te kunnen betalen, verkochten ze hun kostbaarste bezit: twee authentieke gongs uit Kachin.

“Tijdens mijn studie brak er een burgeroorlog uit tussen het Birmese leger en een militante afsplitsingsgroep in Kachin. Dat speelde vlak bij het dorp waar ik ben opgegroeid, en mijn ouders zijn daardoor ontheemd geraakt. Nu wonen ze in een vluchtelingenkamp, ook wel een internally displaced camp genoemd. Daar wonen ze nu al bijna tien jaar. Tijdens mijn studie heb ik in dat kamp gewerkt als jeugdpastor en ook als hoofd van een basisschool. Juist in het afgelopen jaar begonnen veel bewoners eraan te denken om het kamp te verlaten en weer de provincie in te trekken, maar het vechten wordt heviger. Je slagingskans neemt dus af – er is geen hoop als je dat kamp verlaat. Verder trekken betekent dat je de Chinese grens bereikt, maar ook de Chinezen zullen je niet barmhartig ontvangen. Het is ondenkbaar of op z’n minst zeer moeilijk om dat kamp nu uit te gaan.”

‘Steeds heb ik geprobeerd om onze geloofsgemeenschap voor te houden: de God in ons is krachtiger dan de pandemie’

Zung Bawm krijgt de kans om in Thailand verder te studeren. Dat doet hij drie jaar, en hij legt er internationale contacten die hem of all places naar Groningen loodsen voor een theologische master. In juli 2018 studeerde hij daar af, vertelt hij me. Wat hij daar geleerd heeft? “Niet alleen academische vaardigheden, maar ook gewoon life skills van het Nederlandse volk.” Maar welke dan? “Nederlanders zijn heel verbaal ingesteld, en ze kunnen direct zijn. Het land heeft een sterke onderwijscultuur. Maar ze zijn ook zo verwelkomend naar de hele internationale gemeenschap.” Ik moet even slikken ­– de zetelwinst van de uiterst rechtse partijen in ons land wordt juist die dag bekend – maar begrijp het ook. Mijn gesprekspartner woont in een land waar etnische meerderheden door militairen op straat staande worden gehouden. Dat is van een gruwelijk andere orde dan onze dagelijkse realiteit.

Ik vraag Zung Bawm naar de effecten van corona op zijn kerkelijk werk en zijn onderwijs. “Toen we voor het eerst over de pandemie hoorden, schrok ik erg. De gezondheidszorg in ons land is heel slecht, echt het ergste van het ergste. Wat moet je dan doen als je corona krijgt? Steeds heb ik geprobeerd om onze geloofsgemeenschap voor te houden: de God in ons is krachtiger dan de COVID-19-pandemie. Natuurlijk, het zou onze liturgie beïnvloeden, en de manier waarop we aanbidden, en de tijdstippen waarop we dat doen. Onvermijdelijk. We moesten afstand houden en konden ons kerkgebouw niet gebruiken, dat is te krap. Dus het heeft impact op onze kerkelijke praktijk, maar het kan niet veranderen wíé we aanbidden. We aanbidden nog steeds dezelfde God. We houden hoop, we respecteren alle richtlijnen en we blijven alert. Alert, maar niet angstig.”

Nieuw monster

En toen kwam er ook nog eens een coup overheen. “In één klap waren we allemaal banger voor de junta dan voor corona. Dat maakt ook dat mensen nu wel samen de straat opgaan om te demonstreren, ondanks hun angst voor besmettingen. Het nieuwe monster is gevaarlijker, en moet worden verslagen. Toch zijn we op het seminarie nog voorzichtig, hoor. Begin april zouden er leerlingen afstuderen, en dat is een bescheiden gebeuren zonder veel aanwezigen. Al die tijd dachten we: gaat dat wel lukken met corona? Maar nu denken we: kunnen we over een paar weken überhaupt nog veilig samenkomen? Elke dag verandert er weer iets, en niet ten goede.”

Wat heeft dat voor impact op je geloof, zo ingeklemd tussen twee monsters? “Toen Mozes zijn volk uit Egypte begeleidde, stond hij voor de Rode Zee en kon hij niet verder. Hij werd intussen ingehaald door de farao en zijn soldaten. Recht voor hem de zee, direct achter hem de militairen. Zo is het voor ons ook: uit China in het oosten komt een dodelijk virus, van het leger in het westen komen de kogels. Noord, west, zuid, oost: nergens is hoop. Dus moet je naar boven kijken, naar God, van wie ook Mozes het wonder moest verwachten. Door die God voelen we ons bemoedigd.”

Is de coup extra slecht nieuws voor christenen? “Christenen en andere minderheden hebben altijd discriminatie ondervonden van de regering. Je kreeg bijvoorbeeld geen promotie omdat je christen was. Het boeddhisme is hier staatsreligie geweest, en er hebben grote clashes plaatsgevonden tussen de overheid en religieuze instituten. Sinds 2000 hadden we iets meer rechten, en dat wordt nu weer wat teruggedrongen. Maar niet alleen christenen, álle burgers worden geraakt. In elk aspect van ons leven. Hoe ziet de toekomst eruit? Geen idee. Overal wordt de krijgswet ingevoerd. Privacy is verdwenen, militairen checken onze telefoons. Onze waardigheid en respect worden ons afgenomen. Prijzen gaan omhoog, banken en winkels worden gesloten. Sociale media worden weer afgesloten, qua media gaan we terug naar de middeleeuwen. Morgen of volgende week is er kans dat wij elkaar niet meer kunnen spreken.”

Demonstreren

En dus gaat ook de pastor de straat op. “Demonstreren is heel onveilig en riskant, geweld tegen vreedzame demonstranten wordt elke dag erger. Hun scherpschutters werken niet met rubberen kogels, maar met echte. Velen zijn gedood en gevangengezet. Maar we vechten voor onze vrijheid om te denken, te geloven, te schrijven en zeggen wat we willen – en voor gerechtigheid. Dat kan ik prima rijmen met mijn geloof. In Exodus heb je Sifra en Pua, die moesten zorgen voor Hebreeuwse kraamvrouwen. De farao gaf ze opdracht om elke jongensbaby van het volk Israël te vermoorden, maar zij waren ongehoorzaam. Burgerlijke ongehoorzaamheid is bijbels te verdedigen, en zo moedig ik de christenen aan. Als de militairen mensen onschuldig vermoorden, mensenrechten met voeten treden en het internet blokkeren, vind ik dat christenen moeten meedoen aan demonstraties tegen deze coup.”

Maar er zijn vast ook antirevolutionaire christenen? Of zij die te bang zijn? “Het moet natuurlijk wel vreedzaam en geweldloos. Jezus ging ook geweldloos te werk om mensen te bekeren en ook om onderdrukkers en onrechtvaardige systemen te confronteren. Die weg van Jezus moeten we volgen: onderdrukkende systemen bevechten. In sommige gemeenten wordt christenen wel opgedragen of aangeraden om stil te zijn, maar ik zeg juist dat we ons moeten uitspreken. Daarin moeten we wijs zijn als slangen, zoals Jezus in Matteüs 10 zegt. “Ik zend jullie als schapen onder de wolven. Wees dus scherpzinnig als een slang, maar behoud de onschuld van een duif.” Zo moeten wij ook te werk gaan in onze situatie.”

Militaire interventie

Hoe kunnen wij helpen, hier in Nederland? “De burgers van Myanmar hebben geen politieke statements nodig die de militaire coup een standje geven. Dat helpt helemaal niets. We hebben effectieve acties nodig om te vechten tegen deze dictatuur, en die omver te werpen. De Verenigde Naties hebben de verantwoordelijkheid om mensen te beschermen, maar Rusland en China schijnen daar niet aan mee te werken. Er zijn al veel doden gevallen, maar er is geen enkele actie ondernomen tegen de mensenrechtenschendingen hier. Wij, het volk van Myanmar, hebben naast lokale protesten ook internationale kracht nodig. Naast de statements ook sancties, bijvoorbeeld, en misschien is er nog meer mogelijk om ons te beschermen. We zitten in zo’n onveilige situatie. Veel mensen uit Myanmar denken aan een militaire interventie van de VN of Amerika. Als je niets doet, steun je daarmee de coup.”

En het verhaal moet verteld worden: “We hebben jullie woorden en daden echt hard nodig, meer dan ooit. Zodat we contact met de buitenwereld krijgen terwijl alle communicatiemogelijkheden worden afgesneden. Meer dan vijf decennia geleden zaten we afgesloten van de hele wereld. Nu zit Myanmar weer in een duistere situatie. Jouw stem doet ertoe, jij kunt een groot of klein lichtpunt zijn voor de mensen hier. Zorg dat wij onze kinderen niet in een militaire dictatuur hoeven zien opgroeien, alsjeblieft, help ons.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *