Goddelijke interventie? Daar gelooft historicus Arend Jan Boekestijn niet in. Maar in zijn zoektocht naar nieuwe bakens voor een verscheurd Europa laat hij niet na uit protestantse bronnen te putten. “De Europese waarden van vrijheid en gelijkheid, die vind ik terug in de Bijbel.” 

tekst Marusja Aangeenbrug beeld Peter Strelitski 

Arend Jan Boekestijn heeft het druk. Te druk, want eigenlijk wil hij nog dit jaar een boek schrijven; over hoe het nu verder moet met Europa. Maar zijn dagen zijn gevuld. Met lezingen en debatten, colleges geven en columns schrijven, radio-optredens voor Radio 1 en BNR en zijn werk als toezichthouder en adviseur.

Sinds zijn Kamerlidmaatschap voor de VVD in 2009 abrupt ten einde kwam, houdt Boekestijn er dus een nogal afwisselende agenda op na. “Ik ben een rare man”, grapt hij zelf. Ook tijdens het gesprek toont hij zich van veel kanten: hij speelt een stukje op zijn Grotrian Steinweg-piano, laat foto’s van zijn dochters zien, stemt via WhatsApp snel iets af over een debatavond en pakt halverwege ineens de vloer aan – “dat vergeet ik altijd”. En ondertussen analyseert hij de grote vraagstukken van deze tijd.

‘Stel je voor dat God níet bestaat. Dan kun je toch beter onder je bed gaan liggen? Dan is er geen hoop meer.’

Dat tekent hem. Altijd staan Boekestijns inspanningen in het licht van internationale en politieke ontwikkelingen. “Het zijn historische, maar ook heel ingewikkelde tijden”, verzucht hij. Europa maakt volgens Boekestijn vier crises door: de vluchtelingencrisis, de eurocrisis, de Oekraïne-crisis en de crisis van het aanwakkerende populisme. En die crises staan niet op zichzelf. Ze versterken elkaar.

Onder druk

Op het moment van het interview heeft Europa net een deal gesloten met Turkije om de stroom vluchtelingen die illegaal Europa binnenkomt, te stoppen. “Ik ben me rot geschrokken; wat een verschrikkelijke deal”, zegt Boekestijn. Veel beter vond hij het al in de wandelgangen gesneuvelde plan van PvdA-leider Diederik Samsom, die pleitte voor een luchtbrug tussen Europa en Turkije. Volgens dat plan mochten vluchtelingen alleen asiel aanvragen in Turkije en zouden ze daar worden opgevangen in vluchtelingenkampen. Vanuit die kampen zouden Europese landen vervolgens de vluchtelingen ‘herverdelen’, mits Turkije de vluchtelingenstroom daadwerkelijk zou indammen.

Aan de buitenkant lijkt dat plan sterk op het akkoord dat nu gesloten is: Europa neemt immers vluchtelingen over van Turkije. Economische migranten én vluchtelingen die illegaal in Griekenland terechtgekomen zijn, worden teruggebracht naar Turkije. In ruil daarvoor investeert Europa 6 miljard euro in de Turkse vluchtelingenkampen en mag Turkije voor alle teruggehaalde politieke vluchtelingen andere politieke vluchtelingen naar Europa sturen.

‘Als we de mensen in Oekraïne aan hun lot overlaten, weten we zeker dat het land wegzinkt in een poel van corruptie.’

Mooi op papier, maar Boekestijn vertrouwt “sultan Erdogan” niet. “Deze deal maakt het juist aantrekkelijk voor Turkije om zoveel mogelijk Syrische vluchtelingen door te laten naar Europa.” Boekestijn rekent voor: als Turkije voor elke teruggehaalde vluchteling uit Griekenland er één mag overdragen aan Europa, hoeft het land er dus alleen voor te zorgen dat het zoveel mogelijk mensen van Griekenland weer naar Turkije vervoert. Datzelfde aantal zal Europa vervolgens overnemen.

De overeenkomst biedt een gevaarlijke prikkel voor Turkije, verwacht Boekestijn: “Hoe meer mensen Turkije doorlaat de Middellandse Zee op, hoe meer vluchtelingen uiteindelijk naar Europa zullen gaan. De Turkse politie is enorm corrupt.” Het akkoord stemt hem treurig, zegt hij ernstig. “Het plan-Samsom was het enige dat een einde kon maken aan alle doden in de Egeïsche Zee. Nu zullen er alsnog veel mensen met een bootje aankomen op een Grieks eiland.”

Schuim op de lippen

De asielstroom dreigt de pet van Europa te boven gaan, zegt Boekestijn. Daar zal de deal met Turkije weinig aan veranderen. “Migratie zet de verzorgingsstaat en de sociale cohesie onder druk.” Het draagvlak brokkelt nu al gevaarlijk af, constateert hij. “De Nederlandse samenleving is collectief in de war. Het schuim staat op de lippen van de boze, blanke burger en de nuance in het debat is daardoor vaak ver te zoeken.” Boekestijn wordt er niet vrolijk van. “Ik ben allergisch voor elke generalisatie.” Sommige mensen zien al snel een potentiële terrorist in een moslim. En dat, zegt hij, “is eenvoudigweg niet waar. Een mens is meer dan zijn religie.”

Wil je het draagvlak in de samenleving behouden, dan moet je greep krijgen op de instroom, zegt Boekestijn. “Gastvrijheid is prima, maar onbeperkte gastvrijheid is niet duurzaam. Begrijp me goed: ik ben voor de herverdeling van vluchtelingen over Europa; die 58.000 vluchtelingen kunnen we aan.”

“Het integratiepessimisme is doorgeslagen”, zegt hij beslist. Het is niet alleen kommer en kwel als het gaat om de multiculturele samenleving. “Als ik in een Turks winkeltje sta en daar een vrouw in een zwart gewaad en een Surinaamse dame tegenkom, dan zie ik dat dat allemaal naast elkaar kan bestaan. De multiculturele samenleving is er gewoon en we móeten er een succes van maken.

Oekraïne

De enorme kloof tussen de politiek en de boze burgers ziet Boekestijn ook bij de kwestie-Oekraïne. “Ik heb het altijd onverstandig gevonden dat de NAVO en de EU geflirt hebben met een Oekraïens lidmaatschap. Maar nu Poetin een oorlog is gestart en de Krim heeft geannexeerd, kunnen we Kiev niet in de steek laten.”

Het GeenPeil-referendum hierover heeft het debat totaal ontspoord. Er is gestrooid met oneigenlijke argumenten, zoals dat het verdrag zal leiden tot EU-lidmaatsschap en tot corruptie. Daar kun je van alles tegen aanvoeren.”

In een opinieartikel in de Volkskrant adviseerde Boekestijn de regering in januari nog om de uitslag naast zich neer te leggen. “Als we de mensen in Oekraïne aan hun lot overlaten, weten we zeker dat het land zou wegzinken in een poel van corruptie.”

Boekestijn vindt dat premier Rutte zich in de discussie erover veel te weinig heeft laten zien. “Beste Mark Rutte, kom nu toch eens met een verháál. Vertel aan de bevolking dat het lastig is om het verdrag nog te veranderen.” De kloof tussen politiek en burger zal hierdoor alleen nog maar groter worden, verwacht Boekestijn.

Door de kwestie-Oekraïne, de vluchtelingencrisis, de eurocrisis en de populistische toon waarop het debat hierover gevoerd wordt, heeft de Europese samenwerking het op dit moment zwaar te verduren. Het is niet vreemd dat dit gebeurt, vindt Boekestijn. “Na de Tweede Wereldoorlog is de samenwerking zorgvuldig opgebouwd, maar we hebben de Unie lichtzinnig monetair uitgebreid. Daardoor is de samenhang kapotgemaakt. Oost en West staan tegenover elkaar, de welvaart staat onder druk, een Grexit komt dichterbij – we zijn elkaar aan het opeten.”

Bijbelstudie

De crisissen bedreigen niet alleen de maatschappelijke samenhang. “Wat gebeurt er bijvoorbeeld als er weer grenscontroles zijn en er allemaal wachtende vrachtwagens bij de grens staan? Dat zal ook invloed hebben op de welvaart.” Ook als het gaat om internationale politiek, is Europa intern verdeeld. Bovendien is Europa relatief klein. “We zijn een spelertje geworden. China en India dreigen ons te overschaduwen.”

Wat betekent dit voor de toekomst van Europa? “We zullen Europa opnieuw moeten uitvinden. Over 20 of 30 jaar hebben we mogelijk een eurozone in kleiner verband”, oppert hij. “Dat houdt in dat we een flexibele schil maken. Met een kleiner aantal landen vormen we een sterke eurozone. We maken goede afspraken en als sluitstuk hebben we een gemeenschappelijke munt. De landen die er vervolgens bij willen horen, moeten eerst tien jaar lang laten zien dat ze een stabiele economie hebben en zich houden aan de afspraken.”

Het boek dat hij wil schrijven, gaat precies hierover: wat was oorspronkelijk de bedoeling van Europa, wat is er misgegaan en hoe kunnen we nu verder? “Het boek moet wel een oplossing bieden, ik kan de lezers niet achterlaten met het idee dat er geen toekomst meer is.”

In het debat over integratie en over vluchtelingen klinkt vaak het argument dat ‘onze Europese waarden en normen’ in gevaar zijn. Het is lastig precies af te bakenen wat die nu zijn, want er zijn nu eenmaal grote onderlinge verschillen tussen de landen en culturen in Europa, constateert Boekestijn. Hij noemt vrijheid en gelijkheid. “De rule of law houdt in dat iedereen voor de wet gelijk is en gelijk behandeld wordt. De scheiding der machten garandeert de vrijheid van de burger.”

Boekestijn verwijst naar de Bijbel. Daarin komen waarden naar voren die aan de basis staan van onze samenleving. Jezus was eigenlijk de eerste die nadruk legde op de scheiding van kerk en staat, stelt hij en hij verwijst naar Jezus’ uitspraak: ’Geef de keizer wat des keizers is.’ Hij haalt een rode Studiebijbel tevoorschijn uit zijn boekenkast. “Ik ben de laatste twee jaar erg bezig met het christendom, ik zit zelfs op een Bijbelstudieclubje.”

Vertrouwen

De interesse voor het christendom, en dan met name het protestantisme, heeft niet alleen met zijn eigen opvoeding te maken – zijn ouders namen hem als kind mee naar de kerk – maar ook met een aantal waardevolle elementen die hij terugziet in de Nederlandse cultuur. Hij legt zijn hand op de Bijbel en somt op: “Het protestantisme gaat uit van een persoonlijke relatie tussen jou en God. Er zit geen paus of iemand anders tussen. Dat is toch een democratische gedachte? Ook word je gestimuleerd om hard te werken. Dat is de basis van het kapitalisme. De gelijkheid van man en vrouw vind je in zekere zin ook terug in de Bijbel: voor God is iedereen gelijk.”

Iedereen die zich hier wil vestigen, moet vertrouwd raken met de normen en waarden die in Europa gelden. “We moeten hen uitleggen dat iedereen hier vrij is om een religie te kiezen én die ook weer te verlaten, dat je als vrouw je eigen weg mag kiezen, wat de rechten van homo’s zijn.”

Dat kúnnen we ook uitleggen, daarvan is hij overtuigd. Als we maar rustig blijven. Een getalenteerde studente met een islamitische achtergrond beweerde eens tijdens een college dat Israël achter IS zit. “Mijn mond viel open”, zegt Boekestijn. “Ik moest mijn best doen om rustig te reageren, maar ik besloot te ontrafelen waar die aanname vandaan kwam. Bleek ze dat te horen van haar ouders, van de imam en op YouTube-filmpjes. We zijn zo’n filmpje toen gaan analyseren. De andere studenten begonnen te joelen, maar ik heb ze in bedwang gehouden. We hebben het filmpje helemaal afgepeld. En na een uur zei de studente: misschien hebt u wel gelijk. Later vroeg ik me af: hoe kan het nu dat dit gelukt is? Dat kon alleen doordat er vertrouwen was, in dit geval tussen docent en student. Dat vertrouwen zouden we meer moeten durven hebben in elkaar.”

Verlangen

Dat Boekestijn veel met het christendom bezig is, komt doordat hij in een voortdurend gevecht is gewikkeld met zijn eigen ijdelheid. In het christendom word je voortdurend teruggebracht naar de basis, ervaart hij: “Iedereen is gelijk. Ik ben bijvoorbeeld zeer onder de indruk als ik lees dat Jezus tegen een overspelige vrouw zegt: ‘Wie van u zonder zonde is, werpe de eerste steen’. Hij spreekt geen enkel oordeel uit.” Er staan veel dingen in de Bijbel die hem intrigeren: “Die boodschap van vergeving en verzoening: waar zouden wij zijn zonder vergeving? En dat besef dat we ethisch onaf zijn en dat we allemaal feilbaar zijn. Het niet-triomfalistische van het christendom spreekt mij erg aan.”

Veel mensen hebben geschopt tegen het christendom: boos, gefrustreerd of verzuurd. Helaas is met het badwater ook het kind weggegooid, vindt Boekestijn. “Ik weet niet of God bestaat. Ik heb nooit een godservaring gehad, maar ook al bestaat God niet, dan is het toch verstandig om je te verdiepen in de Bijbelverhalen.”

“Stel je voor dat God níet bestaat”, oppert hij, “dan kun je toch beter onder je bed gaan liggen? Als de wereld van mensen afhangt, is er geen hoop meer.”

“Maar”, voegt hij daar met klem aan toe, “je komt in de problemen als je gelooft in goddelijke interventie. Ik geloof in een God die huilt als er een kind overreden wordt. Dat is niet Gods wil.” Hoe het dan wel precies zit, dat weet hij niet. “Maar ik wil graag geloven dat er een hogere macht is; dat wij het niet alleen hoeven te doen in deze wereld.”

 

 

One thought on “‘Elke vluchteling moet onze waarden kennen’

  1. Geachte Heer Boekestijn, u gaat te kort door de bocht met Oekraïne’s “nu toch wel toegang tot de E.U. moeten geven” en “wij dat land nu moeten helpen nu Poetin de Krim heeft geannexeerd”. Let wel: in Poetin’s achtertuin…Het is meten met twee maten! Lieten de USA dat toe met Cuba i.v.m. de kruisraketten die Rusland daar zou plaatsen, gericht op de USA? Nochtans leveren de USA nù al ontelbare wapens aan Oekraïne en heeft Monsanto met haar G.M.F. al ontelbare hectaren bezet in dat land , waarmee de wereld van de natuurlijke cyclus ondermijnd wordt van “eten en gegeten worden van planten- en bomenluizen tot zangvogeltjes tot grotere vogels tot grote roofvogels die in hun excrementen zaden verspreiden van goedaardig gewas enz. ? En waar gaat het met de bijen met de chemie van Bayer en Monsanto heen terwijl China al handmatig bomen, struiken en planten bestuift waar Europa nooit aan toe zal kunnen komen?! Waarom zou Poetin niet gereageerd hebben zoals hij heeft gedaan met vooruitziende blik, pal aan zijn grenzen tegen de afspraken met Kohl en Gorbatchov t.o. alsnog Navo en de USA om die niet pal aan zijn grenzen laten komen? Hebben die niet al sedert de Koreaanse oorlog een enorm spoor van vernieling, oorlog en wanhoop achtergelaten waar zij dachten te mogen interveniëren waardoor nu nog steeds Lybië, Irak, Syrië en daarmee Turkije onderhevig zijn aan terrorisme van o.a. IS en hoeveel miljoenen mensenlevens heeft dat al gekost? Is dat nog altijd niet genoeg?
    Met vr. groet,
    A. Beek, B’veld
    ———————————————————————————————————————————— Geachte Heer Timmermans,
    Als de E.U. leiding vooruitziend was zou zij nù, vóór de 14 maart a.s. verkiezingen in Nederland, officieel afzien van het Associatie Verdrag met Oekraïne, ook in zogenaamd gewijzigde vorm, want anders zal dat in uw “home land” leiden tot een pure overwinning van de PVV, ondersteund door Jan Roos’s en Thierry Baudet’s nieuwe anti-E.U. partijen.

    Europa moet niet trachten er nog een gatenkaas-lid bij te schrapen, erger dan Griekenland, voor vermeende machtsuitbreiding. Oekraïne moet tot “Niemandsland” benoemd worden tussen Europa en Rusland want het is verrot en volledig gecorrumpeerd, getuige ook wat de ex-gevangene van de Russen, de Oekraïense pilote Nadia Savtsjenko, de gevechtspilote die in 2014 door pro-Russische separatisten krijgsgevangen werd genomen in de buurt van Loegansk en niet lang geleden eindelijk vrijgelaten tegen twee belangrijke Russische gevangenen, die nu aantoont hoe corrupt de regering Poroshenko is, die haar sedertdien van Nationale Heldin tot Staatsvijand Nr. 1 heeft gebombardeerd. Zonder twijfel loopt zij nu in eigen land gevaar voor haar leven.

    En Mario Draghi moet nù gestopt worden met zijn miljarden Euro drukpers en bank rentes van nul met voortdurende ontwaarding van spaargeld der Noordelijke lidstaten van pensioenfondsen waarmee hij chauvinistisch eigen vaderland en het hele Zuiden van Europa spekt ten koste van onze Noordelijke pensioenfondsen en het hele bankwezen.
    Die man lijkt op de beschrijving door Wim Kan van 1966 in diens oudejaarsavondconference betreffende Norbert Schmelzer als “een gladde teckel met een vette kluif in zijn bek”.
    Die vermeende vette kluif zal de hongerwinter van de E.U. inluiden door de samenwerkende krachten van China, Rusland en Iran t.o. Trump’s USA die geen van drieën een hoge pet van de huidige E.U. ophebben en hun zware twijfels over Trump’s USA bewind.

    Als de E.U. leiding daaraan niet nù nog krachtig paal en perk aan stelt zal een Nexit het gevolg kunnen zijn en, in navolging van de Brexit, in Frankrijk en Duitsland dit jaar de gestage afbreuk van “Brussel” naar een volledige downfall tegen einde 2018 veroorzaken.

    U noemde het populisme ”beschamend” en of ik wel begreep wat dat inhoudt.
    Ik noem de E.U. oliedom in het tekort schieten van vooruitziendheid in het geheel van wat er zich wereldwijd aan het ontwikkelen is.
    Binnen een jaar zullen wij weten wie er gelijk had. Mìj gaat het nimmer om het gelijk maar steeds om de toekomst van het Europese continent en haar autochtone en goed geïntegreerde en goed willende allochtone nageslacht.

    A. Beek
    Barneveld

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *