Home>Boeken>Mijn Vader, uw Vader

Mijn Vader, uw Vader

God als Vader, dat levert gemakkelijk misverstanden op, vindt Bram van de Beek. Al snel wordt Hij een ‘lieve papa’ die niets liever doet dan jou op je gemak stellen. Dat valt te lezen in Van de Beeks nieuwe boek: Mijn Vader, uw Vader. Dwarse theologie, zoals we van hem gewend zijn.

tekst Tjerk de Reus

God als Vader is een essentieel én risicovol thema uit het christelijk geloof, vindt Bram van de Beek. Iedereen kan zich wel wat voorstellen bij een vader. Mensen hebben ook wel negatieve ervaringen met hun vader, maar toch klinkt ‘God de Vader’ heel vriendelijk. Wie ooit iets van Bram van de Beek heeft gelezen, weet dat hij kritisch is over zulke vriendelijke beelden van God. Het omslag van zijn nieuwe boek maakt meteen al duidelijk dat we een andere kant op moeten denken. Hierop prijkt een schilderij van Giovanni Bellini (1430-1515), een kunstschilder uit de Italiaanse renaissance. De biddende Jezus in de Hof van Getsémane is hier afgebeeld: Hij bidt tot de Vader. Maar de Vader is nergens op het doek te zien. Er is alleen een engel die de beker brengt die Jezus drinken moet. Van de Beek schrijft bij dit schilderij: ‘De Vader is verborgen in deze wereld. Hij wordt alleen zichtbaar in de Zoon die de beker van de dood en het oordeel drinken moet.’ Is Jezus dan helemaal alleen? Nee, zegt Van de Beek: de Geest is er ook, en die werkt in de kerk. Gelukkig, denk je dan. Maar die kerk ‘is uitgebeeld in de drie slapende discipelen’. Jezus is dus heel erg alleen, onderstreept Van de Beek, en dat zegt iets over de Vader: ‘Zo is de Vader zichtbaar in de wereld: in alle opzichten als de verborgene.’

Mijn Vader, uw Vader heeft vanaf het begin een stevige toon, maar dat geldt voor alle boekdelen van de reeks Spreken over God. Niet alleen qua toon zijn ze stevig, ook wat betreft omvang: de dikte varieert tussen de 400 en 600 pagina’s. Met deze reeks begon Van de Beek zo’n twintig jaar geleden, toen hij Jezus Kurios (1998) publiceerde. Hij wilde aanvankelijk een reeks schrijven over de kernthema’s van het christelijk geloof, bestemd voor geïnteresseerden. Maar al snel zag Van de Beek in dat het niet in de hand te houden was. Het werd ánders dan hij had gedacht. Bij het bespreken van al die dogmatische thema’s moest hij ook ingaan op wat andere theologen hebben beweerd, en dat kon niet neutraal. Van de Beek besloot de hele theologie toe te spitsen op Jezus Christus als de gekruisigde en opgestane Heer. Je zou zeggen, dat klinkt vertrouwd. Maar bij de meeste handboeken over de geloofsleer wordt eerst in het algemeen gesproken over God, en pas veel later over Jezus. Dat heeft Van de Beek dus anders gedaan, met als gevolg dat hij na Jezus Kurios een boek schreef over Israël met de veelzeggende titel De kring om de Messias (2002). Daarna volgden boeken over de toekomst, over de kerk en de Geest en over de schepping. Mijn Vader, uw Vader is het slotdeel, waarin alle aandacht ligt bij God de Vader.

Bram van de Beek.

De genoemde ‘verborgenheid’ van God de Vader is een uitdagend thema. Het kan heel duister klinken, terwijl we toch ook ‘Ik wandel in het licht met Jezus’ kunnen zingen. Dat klopt, zegt van de Beek: in de stervende en opgestane Jezus laat de Vader zich kennen. Er is dus wel wat te zien en we kunnen ook wel wat te weten komen. De verborgenheid van de Vader betekent niet dat we in complete duisternis gehuld zijn. Toch zijn we hier niet een-twee-drie uit de problemen. Want dat God geëxecuteerd wordt in zijn Zoon Jezus, is dan ronduit verbijsterend. Dat was geen toevalligheidje, maar past helemaal bij de verhouding van mensen tot God: Jezus is uitgekotst, afgewezen, aan de kant geschoven, aan het kruis getimmerd. Dan zegt Van de Beek: zó is God aanwezig in onze wereld. Zo kennen we de Vader: in zijn Zoon die verstoten wordt en sterft. En op het moeilijkste punt in zijn leven, als Jezus het diepste lijden nadert, bidt Hij tot zijn Vader, die echter zwijgt. Van de Beek: ‘Hij stierf zonder antwoord. Maar de Vader heeft Hem opgewekt uit de dood.’

De nadruk op Gods verborgenheid heeft als voordeel dat je je als modern mens begrepen kunt voelen door Van de Beek. Hij valt Harry Kuitert helemaal bij, die de sterke formule bedacht: ‘Alle spreken over boven komt van beneden’. Over ‘boven’ moeten we ook niet speculeren, zegt Van de Beek. Het heeft geen zin om theoretisch na te denken over de vraag hoe en wat God is. De apologetiek – het nadenken over God met behulp van rationele argumenten – vindt hij niet zo zinvol, want het brengt je niet bij God. God moeten we niet ‘boven’ zoeken, maar hierbeneden: in de geschiedenis van Jezus Christus. Dat is zeer concreet en tastbaar. Zoals arme, misdeelde en onderdrukte mensen zichtbaar zijn in onze wereld. Wie Jezus wil navolgen, zou zich in alle bescheidenheid op die mensen kunnen richten, want daarin zien we het gelaat van de Gekruisigde en alleen in Hem kennen we de Vader – aldus Van de Beek.

Mijn Vader, uw Vader is breed qua thematiek, eindeloos veel breder en dieper dan hier kan worden aangeduid. Het gaat van God als Vader in Oude en Nieuwe Testament, de godsbewijzen en de Drie-eenheid naar het gebed (een van de grootste hoofdstukken). Een hoofdstuk over de liefde vormt het slotakkoord van het boek. Zeer aan te raden voor theologen, dit nieuwe boek van Van de Beek. Maar zeker ook voor iedereen die bereid is om goed na te denken over wat geloven inhoudt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *