In veel kerken is het gemakkelijker een rommelmarkt organiseren dan bidders vinden, zegt evangelist Arjan Baan met een ernstig gezicht. Al ruim acht jaar lang roept hij vanuit stichting Heart Cry zijn mening over het geestelijk klimaat in Neêrlands kerk de wereld in. Sommige leiders roepen terug. Anderen stoppen hun oren toe. En er zijn ook duizenden volgelingen. Jongelui, verlangend naar gemeenschap, fellowship, koinonia.

tekst Jasper van den Bovenkamp beeld Niek Stam

In reformatorisch Nederland kennen ze hem wel, Arjan Baan. Dat is die arminiaan van Heart Cry. Die activist. Man van het overwinningsleven. Charismaticus. Perfectionist. Om etiketten zit de geestelijk vader van Heart Cry niet verlegen. Dominees en andere leidslieden uit de rechtervleugel van de gereformeerde gezindte hadden de enthousiaste bekeerling al snel in het vizier van hun theologisch geschut, toen in 2006 de stichting Heart Cry werd opgericht. En schieten moesten ze, want die Arjan kon met zijn clubje weleens een vervelende parasiet worden op hun kerkelijke erven. Met zijn beweging verlangde de evangelist uit Sliedrecht naar een opwekking in kerkelijk Nederland en in dat kader riep hij kerken – vooral reformatorische – terug. Terug naar de Bijbel, welteverstaan. In de rechtse hoek preekten ze Jezus wel, zei hij, maar achter een vitrineglas. De mensen konden er niet bij. Het was tijd voor een nieuwe reformatie, een reveil, een opwekking.

Incidenteel

Het echte wildplakken begon in 2007, toen Baan tijdens een interview in het Friesch Dagblad de vraag van journalist Tjerk de Reus ‘Zondig jij nog?’ beantwoordde met: ‘Incidenteel’. Dat vonden veel christelijke voormannen te ver gaan. Te midden van hordes boze bijbelgordelaars klommen ook de christelijk-gereformeerde dominees Cornelis Pieter den Boer en Arnold Huijgen in hun pen en schreven ‘een stigmatiserende publicatie’. Hun conclusie: Heart Cry is arminiaans.

“Doorleefde, met de Geest vervulde prediking wordt in veel kerken gemist. Het is zo vaak een verhaaltje, dat wordt voorgelezen.”

Vandaag, acht jaar later, is de storm wat gaan liggen. Ultrarechts – laten we zeggen van oud-gereformeerd tot degelijk hersteld hervormd – krijgt nog steeds een nare bijsmaak van de stichting, maar PKN’ers rondom de bond, christelijk gereformeerden, hersteld hervormden, zoekende gergemmers, wedergeboren refo’s en opmerkelijk genoeg ook ‘bijbelgetrouwe evangelischen’ en ‘refo-baptisten’ kunnen zich in het gedachtegoed van Heart Cry uitstekend vinden. Ze bezoeken conferenties in Ambt Delden, geestelijke groei-avonden her en der in het land of volgen een twee jaar durende cursus aan bijbelschool Filadelfia in Langbroek (zie kader).

Nu is de kompasnaald van Heart Cry in de loop der jaren wel wat van richting veranderd, legt Baan uit. Van een ietwat puberale drift de biblebeltchristen uit zijn geestelijke winterslaap wakker te rammelen, verlegde de stichting haar accent naar geestelijke toerusting van ware gelovigen. Heart Cry wil geen religie maar relatie.

In een visiedocument schrijft Heart Cry dat kerken zich nauwelijks meer druk lijken te maken om het Lam van God, maar vooral bezig zijn met beleidsplannen, activiteiten, liturgische vernieuwing en het adopteren van nieuwe liedboeken. Ga je, net als je reformatorische criticasters, niet een tikje kort door de bocht?

“Hmm… Waar heb je dat gelezen? Op de website? Kijk, we zijn nu een paar jaar verder. Als beweging zijn we gebalanceerder geworden, denk ik. In het begin waren we meer profetisch, waarschuwend. Nu zijn we veel meer bemoedigend, toerustend. Maar, als de Here ons nieuwe dingen duidelijk maakt, lopen we er niet voor weg om die in liefde te benoemen.”

Makkelijk roepen vanaf de zijlijn. Maar waar staat Heart Cry zelf dan precies?

“Je kunt ons het best typeren als een bijbelgetrouwe refogelische beweging. We willen staan op de schouders van de Reformatie, maar geven ook ruimte aan accenten die ná die opwekking zijn gelegd. Denk aan de Great Awakening en het Réveil. Visies die hieruit opbloeiden willen we opnemen in ons gedachtegoed.”

Postmoderne vragen

Zitten mensen van Heart Cry qua geloofsvisie een beetje op één lijn?

“Het is belangrijk de kern van het Evangelie voor ogen te houden en Gods Woord, vanuit de relatie, te gehoorzamen én heilig te leven. Het gaat niet alleen om de rechtvaardiging, maar ook om de heiliging. Daarnaast is er een hele serie vraagstukken, zoals Israël, de doop, de eindtijd, charismata en noem maar op, waar door de eeuwen heen verschillend over is gedacht en dus ook bij ons. Met uitzondering van de typisch postmoderne vraagstukken, zoals homoseksualiteit, de rolverdeling tussen man en vrouw, het christelijke huwelijk. Daarover hebben we ons heel duidelijk uitsproken. Jongelui waarderen dat, zo’n bijbelse visie.”

Bijbelse visie? Bepaalt Heart Cry wat bijbels is en wat niet?

“Ik neem aan dat je als christen de Bijbel van kaft tot kaft gelooft en dat je jouw visie voortdurend met de Schrift wilt onderbouwen. Dat is tenminste wat wij verlangen te doen.”

En dat doen jullie zonder sociologische, historische, culturele of theologische bril?

“Natuurlijk, je staat in een bepaalde traditie. Maar het probleem van de kerk in deze tijd is dat alles maar gerelativeerd wordt. Als het gaat om homoseksualiteit, moet je die ruimte niet willen nemen. Het gaat volkomen in tegen de rode draad van de Bijbel om dat goed te keuren. In zo’n geval vind ik dat kerkelijke relativisme een zonde.”

Maar bied je dan nergens een beetje ruimte voor interpretatie? Als Heart Cry het zegt, dan is het zo.

“Nee hoor, zeker-r-r niet. Als het gaat over kleding of bijvoorbeeld hoofdbedekking, dan zeggen wij: daar kun je verschillend over denken. Een aantal zusters heeft bij onze conferenties steevast een gesluierd hoofd.”

Maar dat vind jij te ver gaan.

“Nou, nee. Ik denk ook dat dat bijbels is. Maar we laten elkaar er vrij in. De een doet het wel, de ander niet. Het gaat erom dat we kuis en ingetogen door het leven gaan, dat we elkaar niet seksueel prikkelen en tot zonde verleiden.”

Afijn, de pointe is: hoofdbedekking is als discussiestuk in een goed deel van de Nederlandse kerk inmiddels uitonderhandeld, want hoedjes en sluiers horen niet meer bij onze cultuur, zo redeneert men, in tegenstelling tot de context waarin Paulus zich begaf, ergo: af die hoed.

Zo gaat het ook met het thema homoseksualiteit in de kerk. Nu hot en happening, straks heeft niemand het er meer over.

“En dát – (stemverheffing) en dát – (extra stemverheffing) en dát vind ik nu het beangstigende van deze tijd, dat we bedwelmd worden door Babylon, dat christenen zich over twintig jaar achter het oor krabben en roepen: ‘Hoe hebben we in vredesnaam homoseksualiteit in onze kerken toegelaten?’ Het is de postmoderne mens, de tijdgeest, we leven in de tijd van Richteren. Ieder doet wat goed is in zijn eigen oog.”

Reformatorische baptisten

Ieder doet wat goed is in eigen oog. Nu je het zegt… Laten we bijvoorbeeld eens een reformatorische baptistengemeente in Overberg starten.

“Tja, zo’n denominatie was er nog niet, hè…”

Vanuit Heart Cry zijn er mensen bij deze nieuwe gemeente betrokken. Vind je dat niet treurig? Zoveelhonderd kerken, en dan nóg weer een nieuwe denominatie.

“We hebben geen oordeel over dit soort dingen. Heart Cry wil alle kerken zegenen. We verblijden ons over mensen die in vreugde werk voor de Here mogen doen.”

De kerk is toch geen bedrijf, dat je zomaar een nieuw filiaal opent…

“Dat klopt. Maar de jongelui die zich hierbij aansluiten, hebben een andere visie op de doop gekregen. Ik ken broeders en zusters uit die gemeente in Overberg. Ze voelen zich niet thuis in een evangelische of baptistengemeente, omdat daar veel wereldgelijkvormigheid is, een heilig leven met God vaak niet begrepen wordt of omdat op het kerkelijk podium entertainment centraal staat. Vanuit hun reformatorische verleden hebben ze een soort ingetogenheid in die dingen. Maar in die kerken waar ze vandaan komen lopen ze weer vast vanwege hun visie op de doop.”

Mensen die zich door Heart Cry laten inspireren, gaan vaak weg bij hun eigen kerk. Klopt dat?

“Ik ontken niet dat het gebeurt. Maar dat geldt evenzeer voor bewegingen als JijDaar! Anderzijds, het is ook iets van deze tijd, die supermarktcultuur in de kerk. Kun je het ergens niet vinden, dan zoek je iets anders. Maar het klopt. Wij hameren ook op het belang van gemeenschap, fellowship, koinonia. In hun eigen kerken vinden veel jongeren dat helaas niet. Ze zeggen: dít is voor mij de gemeente. En met ‘dit’ bedoelen ze onze conferenties, de bijbelschool, de groeiavonden. Ik begrijp wat ze bedoelen. De vreugde, de innerlijke blijdschap die ze ervaren als ze samen bidden, samen delen, samen bezig zijn in het onderzoeken van Gods Woord. Wij benadrukken intimiteit met God, dat mensen de stem van de Here leren verstaan.”

Moderne devotie

Het lijkt wel een postmoderne devotie.

“Er zijn zonder meer opvallende overeenkomsten tussen de moderne devotie van Geert Grote in de 14e eeuw en onze beweging. De moderne devotie ontstond doordat mensen binnen de kerk niet tevreden waren, misstanden in de geestelijkheid aan de kaak stelden. De vernieuwing van het christelijke gemeenschapsleven was een belangrijk item. Dat herken ik.”

Waar zijn jullie jongeren dan allemaal ontevreden over?

“Nou ja, dat klinkt wel heel negatief. Laat ik het positief zeggen: er is behoefte aan de nadruk op een persoonlijke relatie met God en de navolging van Jezus. Ook merk ik dat veel jongeren verlangen naar verstilling.”

We hebben Taizé.

“Ha-ha-ha. Nee, dat is het niet soort verstilling dat ze zoeken. Het gaat meer om een rust vanuit de hectiek van het dagelijks leven, de drukte van bijvoorbeeld hun evangelische gemeente met de flits-flits-flits-filmpjes over het collectedoel, heftige muziek tijdens dienst en al dat soort onrust. In deze individualistische maatschappij zie je de grote behoefte bij jongeren om met elkaar in gemeenschap te leven en samen geestelijk leven te delen. Dat houdt ze scherp en dichter bij God.”

Is dat alles?

“Nee. Er is veel meer. Denk aan de prediking. In veel reformatorische kerken wordt het verzoenend sterven van Christus bedekt verkondigd en ontbreekt de noodzaak van navolging en levensheiliging. In andere gemeenten is de preek niet veel meer dan een intellectueel praatje, in een volgende kerk is er überhaupt nauwelijks een preek meer.”

Wat is een goede preek?

“Als ik preek, duurt dat sowieso 45 minuten en …”

Allemensen!

“… en dan het is ademloos stil. Weet je, woordverkondiging is zó belangrijk. Het Woord moet echt centraal staan. Als wij conferenties hebben, zijn er gemiddeld zeven boodschappen van een uur. Doorleefde, met de Geest vervulde prediking wordt in veel kerken gemist. Het is zo vaak een verhaaltje, dat wordt voorgelezen.”

Denk je soms niet hardop: Arjan, je zit er gruwelijk naast?

“Gruwelijk naast… gruwelijk naast… Nee, dat niet. Ach, ik ben soms misschien wel wat kort door de bocht. En ik geef toe: in onze begintijd waren we weleens wat eenzijdig. We hebben bepaalde thema’s teveel vanuit één hoek belicht. Maar goed, een profeet moet soms aan de andere kant van de boot gaan hangen om het schip te wenden.”

Ben jij een profeet?

“Nee, maar de Here geeft mij wel vrijmoedigheid om een bepaalde scheefgroei in kerken onder de aandacht te brengen. Ik ben vooral een evangelist.”

In jouw jargon: Welk verlangen voor de kerk heb jij nog in je hart?

“Dat er meer profeten opstaan. Ik ben een groot voorstander van de vijfvoudige bediening, waarin apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars een plaats krijgen. De waarschuwende profeet, die de kerk terugroept naar Gods Woord, wordt meestal monddood gemaakt. Een man als dr. W. Aalders, dát was zo’n profeet. Hij wees op de tijdgeest. Nu hij overleden is, gaat de kerk hem misschien serieus nemen. In een interview in het Reformatorisch Dagblad zei hij eens dat gezapigheid de diepste oorzaak van de crisis in de kerk is. En zo is het. Hij zei: ‘We moeten geshaket worden.’ In lijn met zijn nalatenschap wens ik iedereen een schokkende ervaring toe.”

 

‘Uw arm is niet verkort, o God. Geef een opwekking’

Een van de merken van Heart Cry is bijbelschool Filadelfia, een tweejarige discipelschapscursus waaraan vooral jongelui deelnemen. Om de zaterdag komen vanuit het hele land zo’n zeventig christenen naar Langbroek om samen te leren, samen te bidden, samen te zijn.

Het is zaterdagochtend kwart voor negen als de eerste bezoekers zich in groepjes rondom de koffietafel scharen. Ome Jerry stelt zich voor. Een pensionado die samen met zijn vrouw, tante Marry, elke bijbelschooldag culinair inkleedt. En dat doen ze al vanaf het begin in 2009, vertelt hij.“Jammer dat je er vanmiddag niet bent”, zegt ome Jerry. “Dan komt Leen van Valen. Kerkgeschiedenis. Prachtige kerel, iedereen mag hem. Weet enorm veel van de historie van de kerk, hè. Vooral van de Reformatie, en de puriteinen, de Schotse oudvaders. Prachtig.” Niet lang geleden was Steve Gallagher bij een conferentie, vertelt ome Jerry. En dat was pas echt mooi. “Die man heeft zo’n bijzonder inzicht in de tijd. Zeer bijbelgetrouw.”

Even verderop is er een broederhug. De omhelzing tussen twee mannen voltrekt zich onder het innig uitspreken van de begroeting ‘broeder!’ Als een erecode. Een belangrijk deel van het vrouwelijke publiek is in haar kledij denominaal eenvoudig herleidbaar. De meeste cursisten komen inderdaad uit de reformatorische hoek, beaamt een van hen.

Arjan Baan geeft een aantal liederen op. “Lieve mensen, we beginnen met het zingen van ‘Volle verzeek’ring, Jezus is mijn’. Ome Jerry klimt achter het orgel. De akkoorden zijn vol, de zang is zaalvullend, met boogjes soms. ‘Dit is mijn vreugde, altoos te zijn’, gaat het refrein. En dan gaan we nu Psalm 25 zingen, stelt Baan voor. “Jammer dat-ie in Op toonhoogte in de nieuwe berijming staat, maar wie z’n psalmversjes geleerd heeft, kent ‘m ook wel in de oude.” In isoritmisch tempo wordt 1773 aangeheven.

Het groepsgebed wordt afgesloten door Baan. “Uw arm is niet verkort, o God. Geef een opwekking.” Zijn amen wordt beantwoord vanuit de zaal. De kerkklok slaat tien slagen, terwijl een felle ochtendzon zich door de fluweelrode gordijnen poogt te boren.

Vandaag is professor Henk van den Belt gastspreker. “Wie heeft het religiedebat van de EO gezien?”, opent Van den Belt zijn inleiding op de apologetiek. Een jongen steekt zijn vinger op. “Het was een schande voor de Evangelische Omroep. Zoals ze daar tegen elkaar in gingen.” “Tja”, lacht de spreker, “dat is apologetiek, hè.” Hij tovert een stelling op het scherm: ‘Er is maar één waarheid, zeg je. Ik vind dat egoïstisch.’ “Wie reageert?” “Egoïstisch?”, zegt iemand. “Er kunnen toch geen twee waarheden zijn? Dan klopt er iets niet.” Van den Belt, na wat nuanceringen her en der: “Het is iets van deze postmoderne tijd om alles te relativeren, om te zeggen: wat ik zeg is waar, en wat jij zegt ook. Dat is de postmoderne verzoeking.”

Van den Belt leest een stukje voor uit de Koran, over waarom God geen drie-eenheid zou kunnen zijn. “Alles in de wereld keert zich tegen christenen”, vindt een meisje. “Waarom is er zoveel vijandschap tegenover onze God?” Nou-nou-nou, klinkt het links en rechts. “Vergeet de kruistochten niet.” Ook Van den Belt nuanceert: “Wij, als christenen op de biblebelt, zijn echt niet de enigen die met tegenstand te maken hebben.”

Na de lunch gaan mensen uiteen in zogenoemde bemoedigingsgroepen. In een van de groepen vertelt een jongen over zijn leven op dit moment. “Ik werd vanmorgen sterk bepaald bij het Dagelijks Woord, Jeremia 3:15. De Here heeft mijn vriendin en mij de weg laten zien die we moeten bewandelen, naar het huwelijk toe. (…) Als je in 2014 zegt: ‘De vrouw hoort nederig te zijn’, krijg je alleen maar onbegrip. (…) Willen jullie voor ons bidden? Dat we meer duidelijkheid krijgen over onze weg naar het huwelijk toe?” De jongemannen buigen hun hoofd.

 

Voetnoot

Vorige maand, op 7 mei, stuurde Arjan Baan een open brief aan de predikanten en leden van de Gereformeerde Gemeenten, waarin hij vergeving vraagt voor de houding van Heart Cry ten opzichte van deze kerk. Dit interview was toen al gehouden. ‘We zijn niet altijd op onze plaats geweest, ook niet richting de Gereformeerde Gemeenten. We hebben ook moeten leren, door schade en schande, dat we niet boven de kerken staan maar alleen de taak hebben te wijzen op de noodzaak van bekering, een levende relatie met God en een juiste houding binnen de gemeenten waartoe we behoren. De balk en de splinter wijzen ons op onze eigen zonden. We vragen u in het licht van Daniël 9 om vergeving.’ (Bron: cip.nl)

One thought on “De postmoderne devotie van Arjan Baan

  1. Heartcry predikt heiliging en opwekking zonder wedergeboorte.
    Kan een vleselijk mens Jezus volgen, Zijn leven leiden?
    Allen die God oprecht zoeken, krijgen hetzelfde antwoord van Jezus tegen Nicodemus: zonder wedergeboorte ontvangt niemand het “eeuwigeleven”en kan niemand het hemels koninhkrijk beërven!
    Eerst moet men al biddend Gods woord bestuderen om tot de ontdekking te komen dat de “natuurlijke” mens voor eeuwig verloren is! Alleen een totaal verbroken hart is de basis voor een nederig smeken in “geloof”tot Christus om hem toe te laten in zijn zondig hart. Als dat gebeurt ontvangt men onmiddelijk Zijn Heilige Geest, en word wedergeboren!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *