Home>Algemeen>Dé religieuze tekst van de 21e eeuw: Harry Potter

Dé religieuze tekst van de 21e eeuw: Harry Potter

Vraag de bibliothecaris op Guantánamo Bay naar de meest gelezen boeken onder zijn gedetineerden, en hij zal je de volgende top-3 geven. Eén: de Bijbel, twee: de Koran, drie: Harry Potter en de Steen der Wijzen. Zelfs in één van de meest uitzichtloze plekken van de wereld bieden de avonturen van de tovenaarsleerling rust, vrede en veiligheid. Hoe zit dat precies?

Het bereik van de verhalen van J.K. Rowling is giga: de boeken zijn inmiddels al in 67 talen vertaald, met 500 miljoen verkochte exemplaren wereldwijd. Het eerste boek, de Steen der Wijzen, staat zelfs op nummer drie in de lijst van meest gelezen boeken aller tijden, na de Bijbel en Quotes uit de werken van Mao Tse-tung. Om nog maar niet te spreken over de gigantische opbrengst van de negen films én hun recente spin-off Fantastic Beasts and Where to Find Them (deel één van vijf).

Spiritualiteit

Het lezen én kijken van Harry Potter maakt inmiddels deel uit van twee decennia gezamenlijke historie van een heel diverse generatie. En in onzekere tijden duikelen de referenties naar de boeken overal op. Zo werd Donald Trump al gauw na zijn verkiezing vergeleken met Voldemort, de duistere antagonist uit de serie. Op Twitter riepen Harry Potter-fans elkaar op om bijeen te komen en sterk te blijven staan, net als Harry en zijn schoolgenoten, en samen als ‘Dumbledore’s Army’ het duister te verslaan. Klinkt heftig, maar dat valt wel mee. De idealen van deze ‘army’ zijn gestoeld op begrippen als vriendschap, liefde, respect, diversiteit, eenheid, eerlijkheid en moed. Allemaal om het licht te doen overwinnen. En hun meest krachtige toverspreuk? Expecto patronum: ik verwacht een beschermer.

“Harry toont moed wanneer de toekomst onzeker is, en dat biedt hoop”

In cultuurmagazine VICE las ik onlangs een artikel dat verwijst naar een onderzoek van het Pew Research Centre uit 2012, waarin wordt gesteld dat millennials zeer spiritueel zijn, “maar het moeilijk vinden om aansluiting te vinden bij de traditionele religies en teksten die in het verleden gebruikt zijn om onze seksualiteit, autonomie en vrijheid teniet te doen.” Harry toont moed wanneer de toekomst onzeker is, en dat biedt hoop. (De titel van het artikel is even provocerend als veelzeggend: Is Harry Potter de Jezus van een nieuwe generatie?).

Religieuze teksten

De bijna religieuze toewijding van fans aan de serie viel ook Casper ter Kuile op, afgestudeerd theoloog aan de Harvard Universiteit. Samen met Vanessa Zoltan, een humanistische assistent-kapelaan aan dezelfde universiteit, startte hij in 2015 de podcast Harry Potter and the Sacred Text, waarin ze elke week een hoofdstuk uit de boeken lezen aan de hand van eeuwenoude spirituele gebruiken als de katholieke Lectio Divina en de Joodse leer van Havruta. Het succes bleef niet lang uit: de podcast staat al tijden hoog in de top-40 van de iTunes Religions and Spirituality Chart en heeft luisteraars van alle religieuze gezindten, van rooms-katholieken tot Joodse rabbijnen en seculiere atheïsten.

“De boeken bieden houvast op een manier
die ‘tussen het seculiere en het heilige inzit’”

Ook ik wil er een lans voor breken om Harry Potter te beschouwen als dé religieuze tekst van de 21e eeuw. Niet als goddelijke tekst uiteraard, maar wel als spirituele leidraad. En als dat u te ver gaat, dan minstens als een cultureel fenomeen om uiterst serieus te nemen. Want voor westerse seculiere én gelovige millennials vormt de fantasiewereld van de tovenaarsleerling op een heel concrete manier een thuisbasis en veilige zone in barre tijden als de onze. Fictie mag dan niet echt zijn, maar Harry Potter biedt voor velen houvast op een manier die “tussen het seculiere en het heilige inzit”, aldus Thompson. Harry Potter is geen simpel toverstafgewiebel tegen vijandige creaturen in griezelbossen. Nee, het is een lichtpunt om die donkere wouden veilig te doorklieven.

Robin van Deutekom is cultuurwetenschapper en neemt eens per maand een verfrissende duik in de populaire cultuur.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *