Seks is iets lichamelijks. En het bepaalt goeddeels je identiteit. Dat is de manier waarop onze samenleving seks vandaag definieert. Maar, vraagt Ype de Boer zich af in zijn boek Het erotisch experiment, is dat nu dé waarheid over seks?

tekst Jasper van den Bovenkamp beeld Cora Hendriks

Nee, zijn boek is geen beeldroman en evenmin geeft het handige tips om het seksleven te verbeteren. Waar Ype de Boer weliswaar niet schroomt de erotische beestjes bij name te noemen, beweegt hij in Het erotisch experiment een heel andere kant op; hij doet vooral verslag van een filosofisch experiment, een denkoefening. 

Want voor een grondige bezinning op erotiek is de tijd meer dan rijp, zegt de schrijver-filosoof. Immers, dé waarheid over seks, die hebben we volgens De Boer nog niet verstaan. De moderne, westerse mens voelt zich sinds de seksuele revolutie op erotisch gebied vrijer dan ooit. Als filosoof, en tegelijk als kind van “een zelfgenoegzame, pornokijkende, sportief-seksende generatie”, vraagt De Boer zich af of we wel zo vrij zijn als we denken. Daarmee samen hangt de vraag: is ons denken over seks niet heel eendimensionaal geworden? Seks, zegt hij, begrijpen we vandaag vooral als iets lichamelijks én als iets dat bepaalt wie wij zijn. Maar is dat alles wat erover gezegd kan worden?

Om die vragen bespreekbaar te maken, zweeft De Boer in zijn boek eerst over “de vele gedaantes die het erotische aan kan nemen”. Hij verkent wat er in kunst, literatuur en levensvormen de eeuwen door en in allerlei culturen gedacht, geschreven, gemaakt en geleefd is. Om vervolgens door te stomen naar zijn hoofdvraag: zijn we op erotisch vlak zo vrij als we menen te zijn? 

De strategie die hij bij dat laatste gebruikt, is die van de profanatie. Simpel gezegd betekent dat: ‘iets vrijgeven voor nieuw gebruik’. Voorbeeld: een peuter kan een auto gebruiken als een hut of een tent. Hiermee vervalt de specifieke gebruiksbestemming – rijden – en ontdekt het kind er spelenderwijs een ander, nieuw gebruik in. De bestemming en de vaste gebruikshandleiding vervalt.

Precies op deze manier profaneert De Boer erotiek. “Als een mens seksueel opgewonden raakt, ervaart hij zichzelf, de ander en het lichaam anders. In de sportschool of bij de dokter zien we heel andere mogelijkheden en betekenissen van het lichaam dan wanneer wij opgewonden zijn. Het erotische legt andere betekenissen bloot van het leven ervaren en het lichaam gebruiken. De mond die eet, is nu om te zoenen. Het bed dat een rustplaats is, wordt een speeltuin. Dat objecten en mensen door die opwinding zogezegd een andere kleur krijgen – een ander gebruik en een andere betekenis – vind ik heel boeiend.

Bovendien maakt het feit dat seks in onze tijd en cultuur zo prominent aanwezig is een filosofische doordenking ervan extra urgent. Het kader waarbinnen de moderne, westerse mens erotiek begrijpt, is, enigszins gechargeerd: seks is dierlijk, dus moet je je ook dierlijk gedragen, en seks is onschuldig, dus is het betekenisloos. Maar hebben we haar daarmee niet opgesloten in één protocol, één concept, één manier van denken en omgaan en ervaren?”

Exotische concepten

Maar wat dan nog? Waarom zou iemand die een tevredenstemmend seksleven heeft zich daarom druk maken? Voor wie dat denkt, is mijn boek niet relevant, zegt De Boer. Wil je wat van Het erotisch experiment opsteken, dan moet je op z’n minst verlangen verder te kijken dan je tot nu toe gedaan hebt. Daarnaast moet je ook geloven dat het nadenken erover daadwerkelijk effect heeft op je erotische beleving. “Wie dit bij zichzelf niet herkent, zal mijn boek lezen als een theorie, een woordenstroom. Wie denkt: hé, ja, daar zegt hij me iets, die kan weleens wat hebben aan mijn boek.”

Wat dan?

“Allereerst: het is niet zo dat wie dit boek gelezen heeft opeens een geweldige minnaar of minnares wordt. Ik ben geen zelfhulpgoeroe of seksuoloog die voorschrijft wat lekker is of hoe het óók kan. Ten tweede zeg ik tegen mensen die tevreden zijn over hun seksleven niet: ‘Luister, jullie dénken dat je vrij bent, maar dat bén je helemaal niet.’ Wat mij betreft is dat prima en moeten die mensen doorgaan met waar ze plezier in hebben. Ten derde is mijn boek geen aanklacht tegen die ‘zelfgenoegzame, pornokijkende, sportief-seksende generatie’. Maar, zo wil ik duidelijk maken, het is wel een specifieke, beperkte manier van ervaren. Wat ik probeer, is conventies en ideeën over erotiek open te breken, waardoor ruimte ontstaat voor nieuwe, andere, exotische concepten en gedachten. Die reik ik niet concreet aan, in de zin van ‘het kan ook zus of zo’. Het is werk voor de lezer: hoe kan hij zichzelf denkend bevrijden? Zo hoop ik geestesverruiming te bieden in de erotische beleving.”  

Als je seks reduceert tot een lichamelijke ervaring, is het weinig meer dan penetratie. Dat is vandaag overigens een gangbare opvatting

Kunt u eens een voorbeeld geven?

“Als je seks reduceert tot een lichamelijke ervaring, is het weinig meer dan penetratie. Dat is vandaag overigens een gangbare opvatting; het is plat gezegd ‘pompen’. In de porno-industrie is het een dominant beeld. Het ziet er allemaal vrij machinaal uit en het appelleert sterk aan het dierlijke in de mens. Maar er is ook een heel andere dimensie van erotiek. In de christelijke traditie speelt bijvoorbeeld het contrast tussen goddelijkheid ervaren enerzijds en de diabolische verzoeking anderzijds. Die goddelijkheid kan ervaren worden binnen ‘de christelijke manier van gemeenschap hebben’, de diabolische verzoeking kan erin bestaan dat je – om maar iets te noemen – in de kerk opgewonden raakt. Is dat de duivel, die jou op dat moment verzoekt? Die vraag komt niet bovendrijven wanneer je seks uitsluitend langs biologische lijnen begrijpt. Je bent immers dierlijk en lust hoort daarbij. Het is hooguit ongepast. In de legende van de heilige Antonius klinkt de idee dat het onze bestemming is het christelijke pad te bewandelen, waarop wij ‘het vlees moeten overwinnen’ teneinde bij God te kunnen komen. Het visioen dat Antonius krijgt van blote vrouwen en de opwinding die hij daarbij voelt, ervaart hij niet als zomaar een dierlijk of onschuldig of ongepast proces; de lust verleidt hem buiten de wereld van het heilige boek te treden, één waar andere goden of goddeloosheid heerst. Het is een verzoeking. 

Nog een voorbeeld. In de lichamelijke, biologische opvatting is het orgasme hoogtepunt van de erotische ervaring. Er is allerlei taoïstische alchemie die juist beweert dat men het orgasme moet uitstellen en spiritueel aanwenden. Tevens wordt er beschreven dat het vrouwelijk vocht en het mannelijk zaad een hoge concentratie ‘chi’ (levensenergie) bevatten en dat je door seks jezelf kunt verjongen of dat je zelfs onsterfelijk kunt worden. Over het seksueel oproepen, harmoniseren en kanaliseren van chi zijn hele medische traktaten geschreven. 

Nou ja, dat zijn zomaar twee heel verschillende ervaringen van lust en erotiek, waarvan ik er in mijn boek veel meer beschrijf en natuurlijk ook een stuk genuanceerder. Het erotische heeft vele gezichten, vele vormen. De manier waarop het zich aan jou openbaart, is niet de enige, niet de enige ware.”

Dit was een preview. Lees het gehele artikel in De Nieuwe Koers, of profiteer van een voordelig actie-abonnement: lees 3 maanden voor 3 euro.

One thought on “De waarheid over seks?

  1. Nou, dit artikel heeft een hoog \’zweefteven\’-gehalte. Veel praten, weinig doen. Het bevat impliciet vooral (misleidende) vrouwen-normen over seksualiteit en intimiteit. Het christelijke model spreekt me meer aan. Het christelijke huwelijk is immers ingesteld om aan de drang naar seks tegemoet te komen en daar een veilige omgeving voor te bieden. Nergens wordt in het NT geschreven over romantische liefde of kinderwens als reden voor een huwelijk. Volgens Paulus is seks een wederzijds geschenk: \’onthoud dat elkaar niet\’ en \’je lichaam behoort je partner toe\’. Alleen met wederzijds goedvinden kan dat geschenk een beperkte tijd onderbroken worden. Het grote belang van goede seks (dat veel meer is dan wat porno laat zien, maar ook die platte variant hoort er gewoon bij!) wordt in de seculiere relatie- en dating realiteit veel beter begrepen. Die dames leven niet in een romantisch sprookje, dan zijn ze kansloos. Mijn advies aan christelijke jonge mannen is dan ook om de eigen seksuele verlangens wat meer centraal te stellen bij beoordeling van hun relatie dan het pleasen van hun partner met gedresseerd poedel-gedrag. Als variant op Jesaja: \’Sta op en schitter\’ denk ik aan \’Man, sta op en schitter met goede wederzijdse seks\’. Krijg je die niet, dan snel verder zoeken!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *