Welke sporen trekt een klein jaar crisis in de kerk? En wat kunnen we daarvan leren? Religie-antropoloog Miranda Klaver ziet zes ontwikkelingen.

Het afgelopen jaar kreeg ik regelmatig vragen over de kerk in coronatijd: wat zijn de gevolgen van onlinediensten, hoe kun je als kerk onderling betrokken blijven, maar vooral de vraag: hoe gaat het met de kerk na de crisis? De crisis die we nu meemaken, is nieuw voor de huidige generaties. Een vergelijking met vroegere pandemieën is mogelijk, maar de ontwikkelingen van nieuwe media hebben grote invloed op de samenleving en de wereld. Duidelijk is dat de kerk door de huidige crisis verandert. Dit gaat gepaard met een aantal belangrijke constateringen en ontwikkelingen. 

1. De kerk is groter dan het aantal bezoekers op zondagmorgen

Het kerkbezoek neemt al decennia af en de daling zal waarschijnlijk door de crisis worden versneld. Net zoals ‘thuiswerken’ en ‘thuis onderwijs volgen’, hebben gelovigen ervaring opgedaan met ‘thuis naar de kerk gaan’. Ondanks de meerwaarde van een daadwerkelijke ontmoeting is de drempel verlaagd om de wekelijkse kerkgang af te wisselen met het kijken en luisteren naar een onlinedienst. Hierdoor wordt het aantal mensen dat betrokken is bij een kerk(dienst) groter dan het aantal aanwezigen op de zondagochtend. Niet alleen omdat vaste bezoekers vaker thuis een onlinedienst zullen volgen, maar ook omdat onlinediensten door mensen buiten de kerk, en ver buiten de geografische omgeving, bezocht kunnen worden.

2. Meer ruimte voor vernieuwing binnen de kerk

De beperkende coronamaatregelen doorbreken vanzelfsprekende tradities en gewoonten in de liturgie, en in de kerk als geheel. Het biedt een opening voor bezinning op de vraag naar het bestaansrecht en de missie van de kerk. Nu we mensen niet meer fysiek welkom kunnen heten, is het gemakkelijker om initiatieven te ontplooien om naar de mensen toe te gaan. Online media krijgen een steeds belangrijker functie voor het versterken van onderlinge relaties en voor het creëren en ondersteunen van momenten van ontmoeting in kleine groepen.

3. De technische kwaliteit van kerkdiensten wordt beter

Het is niet aantrekkelijk om naar een dienst te (blijven) kijken of te luisteren als beeld of geluid niet goed is. Een onlineopname van de eigen kerkdienst vestigt daarom de aandacht op een goede presentatie, duidelijke communicatie, aandacht voor de visuele aspecten van het gebouw, de kwaliteit van het geluid, zowel de versterking van muzikanten als van zangers, enzovoorts. De eenvoudige vergelijking met onlinediensten van kerken met veel ervaring op dit gebied, stimuleert het zoeken naar ‘best practices’. 

4. De rol van de predikant verandert

Het enorme aanbod van online kerkdiensten stimuleert ‘kerkshoppen’ en relativeert de focus van de predikant op de prediking van het Woord. Goede preken zijn overal online beschikbaar, maar de behoefte aan geestelijke begeleiding en persoonlijk pastoraat neemt toe. 

5. De kerk kan niet meer zonder een specialist ‘communicatie en media’

Voor zowel de eigen kerkgangers als de mensen buiten de kerk is het gebruik van digitale media een essentieel onderdeel geworden van de ‘media-mix’. Papieren kerkbladen die op zondag werden uitgedeeld, worden vervangen door e-nieuws en WhatsApp-groepen. Binnen de bestaande ambten is behoefte aan een mediapastor die de verbinding weet te leggen tussen wat er in de kerkenraad wordt besproken of besloten en de informatie en uitwerking hiervan voor de gemeente en mensen buiten de kerk.

6. De invloed van reli-ondernemers zal toenemen

Vrijgevestigde evangelisten en predikers met een eigen organisatie of ‘bediening’ hebben hun bijeenkomsten en conferenties verplaatst naar online uitzendingen en andere toepassingen van nieuwe media. Met semiprofessionele onlineprogramma’s weten ze een groot publiek aan zich te binden. Men hoeft niet meer fysiek te reizen om deel te zijn van hun ministry, maar kan vanuit de huiskamer verbonden zijn. 

Deze ontwikkelingen maken duidelijk dat 2021 het jaar zal worden waarin de kerk wordt opgeschud en nieuwe wegen zal inslaan. In afhankelijkheid en het vertrouwen dat God zijn kerk vasthoudt en leidt.

Miranda Klaver (1962) is hoogleraar Antropologie van religie, met speciale aandacht voor charismatisch christendom.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *