Wat kun je concreet beginnen met de theologie van Tom Wright? ‘Het leven hier en nu is veel belangrijker dan ik altijd dacht’, zegt Roelof de Wit, die met een groep gemeenteleden een boek van Wright las.

tekst Tjerk de Reus

Tom Wright wil mensen wakker schudden: je leeft nu al in Gods Koninkrijk! Slaagt hij erin mensen op te porren? Hoewel zijn ‘invloed’ in de Nederlandse kerken nog beperkt is, groeit het aantal dominees en kerkelijk werkers dat iets met zijn boeken en ideeën doet. Bijvoorbeeld Jos Douma, die met zijn catechisanten Eenvoudig christelijk bespreekt. Of Jan Janssen, die met zijn kerkenraad een nieuw beleidsplan opstelde waarin Wrights visie op het Koninkrijk stevig doorklinkt. En Arjan Markus bedenkt, fietsend door Rotterdam, dat hij daar fietst als burger van het Koninkrijk – een besef dat Tom Wright hem bijbracht.

“Onze ouderling wilde actief worden in de sportwereld, om daar als burger van Gods Koninkrijk zijn roeping te volgen”

“Wright corrigeert een ingebakken denkpatroon van geloofsbeleving”, zegt Roelof de Wit, hervormd predikant in Ermelo. “Dat is heel uitdagend. Maar hij geeft ook nieuwe inspiratie voor het dagelijks leven als christen. Ik besprak Verrast door hoop met een groep gemeenteleden, en die reageerden verrast: hun leven hier-en-nu is van betekenis voor het Koninkrijk van God. Het gaat niet allereerst om de hemel, maar om de wereld van vandaag!”

De Wit groeide op in hervormde kerkelijke kring, waar een sterk accent lag op de verzoening met God door het kruis van Christus. Vergeving was het centrale thema, het ging erom dat je ‘behouden’ was. “Ik vind dat nog altijd kernen van het geloof, maar van Wright heb ik geleerd dat het veel breder is. Het gaat God om déze wereld, die Hij wil verlossen en vernieuwen. Dit begint nu al, of beter: ís al begonnen met de opstanding van Jezus. Zijn opstanding wordt voltooid in de opstanding van de mens! Dat krijgt dus ook praktisch vorm in je eigen leven, of je nu metselaar bent of huisarts: het is onderdeel van Gods Koninkrijk. Daarin leven betekent niet alleen met mensen praten over hun zielenheil, maar gaat ook over gerechtigheid in de samenleving, over zorgzaamheid en respect voor de natuur. Dat is allemaal hecht met elkaar verbonden, benadrukt Wright. Gods vernieuwde wereld zal er ooit komen, maar ik hoef niet met de armen over elkaar af te wachten. We zijn ernaar op weg. Mijn eigen ‘kleine’ levensverhaal past in de grote verhaal van God. Dankzij de Geest leef ik nu al als burger van dat komende Koninkrijk. In de leeskring in Ermelo merkte ik dat dit mensen echt raakte. Ze zeiden: het doet er dus toe, hoe we ons dagelijkse leven inrichten!”

Vinexwijk

Dat het bevrijdend is als de wereld in het vizier komt, treft ook Jan Janssen als hij boeken van Wright leest. Janssen is vrijgemaakt dominee in een Vinexwijk in Zwolle en piekerde over de vraag wat je nu moest beginnen met mensen die domweg geen behoefte hebben aan een Evangelie. “Wij zijn vaak geneigd om aan te knopen bij de zwaktes van mensen: ziekte, wanhoop, schuldbesef”, legt Janssen uit. “Maar dat is te smal, want hoe kun je daarmee binnenkomen bij mensen die bewust sociaal leven, oog hebben voor gerechtigheid en zelf een relatief zorgeloos bestaan leiden? Moet je dat allemaal problematiseren, om daarna met het goede nieuws te komen? Van Tom Wright heb ik geleerd dat je niet onmiddellijk mensen hoeft uit te leggen dat ze zondaars zijn die redding nodig hebben. Dat verdwijnt niet uit beeld, want dat blijft de harde kern van het Evangelie. Maar je kunt allereerst met deze mensen het positieve delen. Een rechtvaardige wereld is de hoop van veel mensen; daarbij kun je aansluiten vanuit je verwachting dat Gods Koninkrijk komt, en ook nu al gestalte krijgt.”

De brede visie op het Koninkrijk is overigens niet compleet nieuw, relativeert Janssen. “In de gereformeerde traditie hoef ik alleen maar naar Abraham Kuyper te verwijzen. Hij zei al dat alle aspecten van ons bestaan verbonden zijn met Gods Koninkrijk. Maar toch is er een soort overconcentratie op de kerk ontstaan. Zijn we niet veel intern bezig met onszelf, terwijl de wijk waarin de kerk staat buiten beeld blijft? Er steekt nu wel een andere wind op in kerkelijk Nederland, hier en daar maken gemeenten er echt werk van om ‘kerk voor de buurt’ te zijn. Dat wilden wij ook, hier in onze Vinexwijk. Maar we hebben ontdekt dat er dan wel dingen moeten veranderen. De kloof tussen de kerk en de ‘buitenwereld’ is gewoonweg heel breed. Geïnspireerd door ideeën van Tom Wright en anderen hebben we in ons nieuwe beleidsplan expliciet verwoord dat we als kerk van betekenis willen zijn voor de samenleving. Het is Gods wereld, en we beseffen dat het onze roeping is om ons in die wereld te begeven. Dat vereist dat we uit de kerk de wereld instappen, om daar onze plek in te nemen.”

Het is nog een droom, een nieuwe visie op kerk-zijn, geeft Janssen toe. Toch blijkt ook nu al dat in zijn kerkenraad een paradigmashift heeft plaatsgevonden. Toen onlangs een kerkenraadslid ontheffing vroeg van zijn ambt omdat hij gevraagd was voorzitter te worden van een locale sportvereniging, ging de kerkenraad akkoord. Janssen: “In het verleden lag dit niet voor de hand, omdat voor de kerk alles opzij moest. Maar we beseffen nu dat de kerk een middel is waarmee God de wereld wil bereiken. Om die reden wilde onze ouderling actief worden in de sportwereld, om daar als burger van Gods Koninkrijk zijn roeping te volgen. Ik vind dat een mooie stap, die getuigt van een gezond realisme. De buitenwereld komt jouw kerk niet binnen, hoe gastvrij je ook zegt te zijn. Je zult er zelf opuit moeten.”

Echo’s

Wie eenmaal de wereld is ingetrokken, kan het lastig krijgen met de geijkte kerktaal. Hoe leg je kernen van het christendom uit, van ‘uitstorting van de Geest’ tot ‘vergeving van zonden’? De gereformeerd-vrijgemaakte predikant Jos Douma vindt het intrigerend dat je bij Tom Wright aansluiting vindt bij de aloude orthodoxie, maar ook een concrete en eigentijdse invulling daarvan. “Het gaat verder dan fris en actueel taalgebruik”, legt Douma uit. “Als Wright benadrukt dat God de hele wereld op het oog heeft, bedoelt hij ook dat het goede nieuws over Jezus ook echt relevant kan zijn voor compleet onkerkelijke mensen. Wright legt dat uit in zijn boek Eenvoudig christelijk, dat ik met mijn belijdeniscatechisanten heb besproken. Die hebben zelf natuurlijk wel een kerkelijke achtergrond, maar het zijn jongeren en die leven toch veel meer in het taalveld van vandaag. De manier waarop Wright de kernen van het Koninkrijk ter sprake brengt, sluit aan bij wat mensen van vandaag belangrijk vinden.” Dit laatste kan natuurlijk ook een risico inhouden, zeker als je minder ‘hebt’ met de aloude nadruk op zonde en vergeving, of met de trits ellende-verlossing-dankbaarheid van de Heidelbergse Catechismus. Raak je het contact daarmee dan niet kwijt? Douma: “Tja, ik moet toegeven dat ik met die oude woorden niet altijd zo gelukkig ben. Ik zou liever positief en actueel over het geloof willen spreken. Maar als je niet over zonde, tekort en gebrokenheid wilt spreken, hoe kom je dan bij het kruis van Jezus? Het mooie is, dat Wright op dit punt echt iets te bieden heeft. Hij spreekt over de echo’s van het Evangelie in de hedendaagse cultuur. Dan gaat het bijvoorbeeld om het verlangen naar schoonheid, naar gerechtigheid, naar spiritualiteit. Dat deze thema’s de ziel mensen altijd weer raken, beschouwt hij als een echo van Gods goede nieuws. Ik vind dat heel effectief, want dan kun je in het missionaire gesprek aanknopen bij iets dat we met elkaar delen. Tegelijk legt Wright uit dat het ons steeds weer bij de handen afbreekt, ons streven naar gerechtigheid. In dat raam van verlangens en daarmee weer in de knoei raken, komt de bevrijdende betekenis van Jezus’ dood en opstanding ter sprake, die dan als heel zinvol ervaren kan worden. En eigenlijk zie je dat Wright hier toch ook dat oude spoor volgt van ellende-verlossing-dankbaarheid, maar dan op zo’n manier dat mensen positief worden aangesproken.”

Picknick

Je kunt anders naar de kerk kijken, anders naar de wereld van politiek, gezondheidszorg en kunst – maar als je boeken van Wright leest, loop je ook de kans dat je je eigen taak als christen anders begint te ervaren. Misschien wel minder dwingend en hijgerig. Je mag je eigen ‘gewoonheid’ accepteren, want in onze ‘gewone’ dagelijkse wereld is God al aanwezig. Dat ervaart ook Arjan Markus, PKN-predikant in Rotterdam-Delfshaven. “De theologie van Wright helpt mij om niet alleen maar als seculier mens te leven”, legt hij uit. “Ik ben een mens van vandaag, met alle gevoelens en twijfels die anderen ook hebben. Van mijzelf ben ik niet zo’n type dat de alledaagse wereld makkelijk met God verbindt. En toch, als ik door de straten van mijn stadswijk fiets, zeg ik tegen mezelf: jij fietst hier als burger van Gods Koninkrijk. Dat is de feitelijke situatie, of ik daar nu wat bij ervaar of niet. De nadruk die Tom Wright legt op de wereld als de plek waar God bezig is met het stichten van Zijn Koninkrijk, vind ik heel vruchtbaar. Juist omdat de wereld vaak een plek is waarvan je je afvraagt of het God niet helemaal uit de hand is gelopen. Als je dat eenmaal beseft, kun je overal sporen ontdekken van Gods Koninkrijk, ook in dingen die jijzelf doet of die anderen doen.” Markus sprak eens met een man die aanvankelijk in de vastgoedsector werkte, maar het daar steeds minder naar zijn zin kreeg. Hij kwam op het idee om op allerlei plekken in de stad ‘stadslandbouw’ vorm te geven. “Een prachtig idee”, vindt Markus. “Hij wilde op braakliggende terreinen kassen neerzetten en ergens anders weer een tuin aanleggen met picknicktafels, vanuit de overtuiging dat meer groen de mensen goed doet. Toen hij mij vertelde over die plannen en een plattegrond liet zien, zei ik: dit lijkt wel een blauwdruk van het rijk van vrede, waarover de profeten van het Oude Testament spreken. Dat ontroerde hem, het raakte precies zijn diepste intuïtie: zijn verlangen naar heelheid en puurheid. Dat is de kern van het Koninkrijk, en ik zag dat al doorschemeren op de stadsplattegrond.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *