Kunsthistorica Lieke Wijnia houdt er niet zo van dat musea ‘seculiere tempels’ worden genoemd. Toch stond het in de titel van haar zomerlezing in Museum Catharijneconvent afgelopen maand. “Juist om er een beetje tegenaan te schoppen. De relatie tussen kerk en kunst is namelijk veel complexer.”

tekst Arie Kokbeeld Gertjan van Ginkel

Hoe dan ook, kerken en musea komen steeds meer op elkaars terrein. Kerken organiseren tentoonstellingen, musea schuwen het thema religie steeds minder. De kerkgang mag in Nederland drastisch teruggelopen zijn, veel mensen hebben een hang naar het transcendente. Voor zowel kerk als museum een kans. Het is het onderzoeksterrein van Lieke Wijnia. Ze heeft net haar zomerlezing uitgesproken in het goed gevulde auditorium van Museum Catharijneconvent in Utrecht. Het publiek was gemotiveerd voor het thema en reageerde actief op haar verhaal. In het museumcafé roert de energieke kunsthistorica nagenietend in een glas verse muntthee. Op de vraag wat er het eerst was in haar leven, de kerk of de kunst, antwoordt ze resoluut: “De kunst.” 

Het hele verhaal lezen? Koop een los nummer digitaal, of sluit een (proef)abonnement af.

Na de brede bachelor Liberal Arts & Sciences aan University College Utrecht deed ze twee masters: kunstgeschiedenis en erfgoedstudies. Voor haar promotie onderzocht ze de transcendente beleving bij bezoekers van het muziekfestival Musica Sacra Maastricht en voegde ze Religiewetenschap aan haar lijstje toe. 

Hebt u zelf een achtergrond in de kerk?

“Ik ben niet religieus opgevoed en noem mezelf ook niet zo. Toch paste dat promotieonderzoek heel goed bij mij. Ik wil niet alleen kunstobjecten onderzoeken, ik ben vooral geïnteresseerd in de mens die kunst kijkt, of naar muziek luistert. Hoe wordt het ontvangen, wat doet het met mensen?”

De Teylersstichting gaf u een prijs voor uw essays over de vraag ‘Is het museum een laboratorium voor de queeste naar de godsvraag?’ Wat was uw conclusie?

“Je ziet dat musea religie niet meer schuwen. In mijn lezing noemde ik de grote Mark Rothko-tentoonstelling een paar jaar geleden in het Gemeentemuseum Den Haag. Die had duidelijk een spirituele dimensie. Je kon zelfs een aparte route lopen, zodat je direct bij zijn meest overweldigende doeken uitkwam. Daar komen mensen naartoe die het sacrale zoeken. Musea vinden dat interessant. Niet in de laatste plaats omdat het veel bezoekers trekt.” 

Jonge kunstenaars nemen makkelijker een religieus conflict of Bijbels verhaal als thema voor hun werk; het is minder beladen geworden

Is de belangstelling voor het religieuze in de kunst nog groeiende?

“Ja, dat denk ik wel. Mensen hebben steeds minder die worsteling met religie zoals je die bij vorige generaties zag. Ze staan er meer voor open. Dit zie je ook bij jonge kunstenaars. Voor hen is het minder beladen als ze een religieus conflict of een Bijbels verhaal als thema nemen voor hun werk. Bij Rothko werd die speciale route aangeboden. Dat heette dan wel de ‘emotionele route’, maar toch. Het is een erkenning van de mythe die rond het werk van Rothko hangt, van de spiritualiteit en transcendentie die het op kan roepen.”

U gebruikt de term religie veelvuldig. Hoe definieert u religie zelf?

“Dat vind ik heel moeilijk. In mijn onderzoek ga ik ervanuit dat zij religieuze mensen samenbrengt, verbindt in een onderschrijving van levensbeschouwing die gekoppeld is aan iets transcendents. Het sacrale is dat wat apart wordt gezet, bewonderd en gekoesterd. Dat is te vinden in hoe wij omgaan met erfgoed en kunst. Het wordt daadwerkelijk apart gezet en er worden manieren bij bedacht waarop mensen het kunnen koesteren en bewonderen. Ik was betrokken bij de voorbereidingen voor het jubileumjaar van De Stijl in 2017. Toen werd Mondriaan neergezet als een icoon waar we als Nederlanders iets over zouden moeten weten, kennis die het leven kan verrijken. Het ging erom hoe we ons tot Mondriaan kunnen verhouden, waardoor het ook iets over onze identiteit zegt.”

Het hele verhaal lezen? Koop een los nummer digitaal, of sluit een (proef)abonnement af.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *