tekst William den Boer en Felix de Fijter illustraties Sjoerd Mouissie

Steeds minder predikanten en kerkgangers rekenen de hel tot een centraal dogma in het christelijk geloof. Ze preken, spreken en horen er minder over. Maar in behoudende kringen wint de traditionele kijk op de hel juist aan populariteit, niet het minst bij jongeren. Evengoed is de hel voor veel mensen nog altijd een ongemakkelijk thema: “Het blijft een enorm moeilijk en gevoelig onderwerp.”

Dat zijn de uitkomsten van een enquête die door zo’n 1500 christenen in Nederland is ingevuld. De vragenlijst werd vorige maand uitgezet door kennisplatform Weetwatjegelooft.nl en De Nieuwe Koers. De enquête is een herhaling van een onderzoek door cv.koers, de voorloper van dit blad, naar de hel in 2004, en bestond uit zes vragen. Wat is de hel? Hoe vaak preekt u / hoort u preken over de hel? Wie gaan er naar de hel? Hoe cruciaal is de hel voor het christelijk geloof? En: moeten we het wel over de hel hebben?  


Hoofdpunten

  • Driekwart van de respondenten blijft kiezen voor een min of meer traditionele opvatting van de hel.
  • Nog maar de helft van de geënquêteerde predikanten vindt de hel een cruciaal onderdeel van het christelijk geloof.
  • In vijftien jaar tijd halveerde het percentage predikanten die vinden dat we het indringend over de hel moeten hebben tot 25 procent. 
  • Predikanten zijn over de gehele linie minder uitgesproken en traditioneel dan hun gemeenteleden.
  • Een derde van de predikanten preekt nooit over de hel. De helft van de kerkgangers hoort zelden tot nooit een preek over de hel.
  • Bijna een kwart van de evangelische voorgangers schaart zich onder de universalisten: iedereen komt in de hemel, hetzij direct, hetzij na een tijdelijke hel.
  • In weerwil van hun bredere PKN, kiezen gereformeerdebonders in vergelijking met 2004 iets steviger positie in hun denken over de hel.

Kennisplatform Weetwatjegelooft.nl organiseert op 14 februari een studiedag over het thema. Aanmelden kan hier.



In de laatste editie van De Nieuwe Koers vindt u alle onderzoeksresultaten, inclusief analyses, achtergronden en interviews over de theologische, cultuurhistorische en antropologische aspecten.

€4,95 – Download nu


Wie deden er mee?

1578 personen hebben de enquête ingevuld. Ruwweg een derde van hen is vrouw, twee derde man. 37% van de respondenten is jonger dan 45 jaar, 63% is 45 jaar of ouder. Onder de deelnemers zijn bijna 300 predikanten en voorgangers, en dus een kleine 1300 ‘gewone’ gelovigen. Het leeuwendeel van de predikanten (48%) is lid van de Protestantse Kerk in Nederland, een derde van hen rekent zich tot de Gereformeerde Bond. 18% van de deelnemende predikanten is gereformeerd-vrijgemaakt, 11% is voorganger van een baptisten- of evangelische gemeente, 7% is christelijk-gereformeerd, 6% Nederlands-gereformeerd en 2% is hersteld hervormd. De resterende 9% is afkomstig uit tien kleinere kerkverbanden of geloofsgemeenschappen. 

Verantwoording

Het onderzoek is vrijdag 3 januari 2020 uitgezet onder ca. 8.000 lezers van de nieuwsbrieven van Weetwatjegelooft.nl en Permanente Educatie Predikanten van de Theologische Universiteit Kampen, evenals onder lezers van de nieuwsbrief van De Nieuwe Koers. Daarnaast is de enquête via social media verspreid, en hebben het Nederlands Dagblad, het Reformatorisch Dagblad, Groot Nieuws Radio en EO Live er uitvoerig aandacht aan besteed.

Alle respondenten moesten verplicht kiezen tussen een van de voorgegeven antwoorden; daarnaast was er bij de vraag ‘Wat is de hel?’ ruimte voor een toelichting (394 keer gebruikt), en aan het eind van de enquête was ruimte voor opmerkingen in het algemeen. Hiervan maakten 485 inzenders gebruik.

Van de ruimte voor opmerkingen werd veelvuldig gebruik gemaakt om gegeven antwoorden te nuanceren of toe te lichten, of om kritiek te uiten op de enquête als geheel of specifieke vragen eruit. Met name vraag 10 moest het ontgelden: tientallen respondenten vonden hun eigen mening niet of niet voldoende terug in de drie opties. De antwoorden bij vraag 8 kregen het in iets mindere mate te verduren, maar ook de opties bij vraag 9 kregen commentaar. Diverse respondenten gebruikten typeringen als ’te zwartwit’, ‘te ongenuanceerd’, ’te weinig subtiel’, ’te absoluut’, ’te kort door de bocht’, ‘manipulerend’ en ‘onvolledig’. Ook werd enkele malen gesuggereerd dat de enquête te orthodox of zelfs piëtistisch van opzet zou zijn, waardoor gangbare modernere opvattingen er niet door zouden worden verwoord. Via social media en e-mail lieten enkele theologen ons weten om diezelfde reden de enquête niet te hebben ingevuld. Met name aan de uitkomst op vraag 10 moet om deze reden minder gewicht worden toegekend.

De enquête van 2004 had een ander karakter dan die van 2020: in 2004 werd het onderzoek exclusief uitgezet onder predikanten uit de CGK, GB, GKV, NGK en onder ‘evangelischen’ (zonder onderscheid te maken tussen baptisten, pinksterbeweging en evangelischen). Op de actuele enquête kon iedereen reageren; er is dus een veel bontere verscheidenheid aan reacties. Bovendien konden in 2004 meerdere opties dan wel géén keuze aangevinkt worden, in 2020 moest echt voor één optie gekozen worden. Dat verklaart wellicht een groot deel van de verschillen.

One thought on “Is het vuur van de hel uitgedoofd?

  1. Als waardevolle aanvulling is de dvd Verdoemd? en het kaartspel wat daarbij hoort misschien iets voor predikanten en voorgangers. Het belicht beiden ”kampen” van de Bijbel. Respectvol praten over een beladen thema is mogelijk en zeker gewenst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *