Afgelopen donderdag overleed milieudeskundige Martine Vonk op de leeftijd van 45 jaar. Martine was tussen 2003 en 2009 columnist voor De Nieuwe Koers. Karel Smouter interviewde haar in 2010. “Het gaat niet om wat ik doe, maar om wie ik mag zijn.”

tekst Karel Smouter beeld Heidi de Gier

,,Ja, dat land van A Rocha in Portugal is prachtig. We beheren overal prachtige natuurgebieden!’’ Martine Vonk, boerendochter, spreekt vol liefde over de gebieden die door de christelijke natuurorganisatie A Rocha worden beschermd en beheerd. ,,Maar ik ben er nooit geweest, moet ik zeggen. Met reizen over grote afstand heb ik moeite.’’ Vliegangst? Reisfobie? Nee, Martine leeft simpelweg liever lokaal. ,,Het gaat er mij om te wortelen in mijn directe omgeving en daarvoor zorg te dragen. Daar passen dit soort reizen simpelweg niet in. Door lokaal te leven belast ik het milieu zo min mogelijk.’’

Nee, dit is niet zo’n interview dat je – nota bene in de zomer! – met een schuldgevoel opzadelt. Wacht even met doorbladeren, want Martines verhaal is net zomin verplichtend als vrijblijvend. Het is het verhaal van een sterke vrouw die gaat voor genieten. Die gaat voor kwaliteit van leven, in alle opzichten. Ook – júíst nadat ze de afgelopen jaren geconfronteerd werd met borstkanker, waarvoor ze is geopereerd en een chemokuur moest ondergaan. Daarover later meer. 

Nummer 8

Eerst is daar nog even de politieke realiteit. We spreken elkaar de dag na de memorabele verkiezingsnacht van 9 juni. ,,Het was ontzettend spannend, ik heb maar drie uurtjes slaap gehad!’’, vertelt Martine. Voor de gewone kiezer was dat al enerverend, maar zeker voor haar: de nummer 8 van de ChristenUnie-lijst. Eerder werd ze ‘op 6’ gezet door de selectiecommissie. De politieke ervaring van anderen deed haar twee plaatsen zakken. Toch leek die achtste positie lange tijd uiterst verkiesbaar; zelfs de nummer 10 mocht op een gegeven moment warmlopen, volgens de peilbureaus. De uitslag is bekend: het werden geen tien maar vijf zetels, eentje minder dan de partij er had. ,,Natuurlijk was er teleurstelling, maar toch ook wel acceptatie. Wij doen niet aan politiek omwille van de macht, maar omdat we gewoon van ons recht gebruik willen maken om samen met anderen te zoeken naar christelijk-sociale politiek. Daarbij hebben we ons, zeker als kleinste fractie in een coalitie, dienstbaar opgesteld.”

Zoekend naar oorzaken van de teleurstellende verkiezingsuitslag vertelt ze over de moeilijke situatie waarin vooral André Rouvoet campagne moest voeren. ,,ChristenUnie-politici worden gekenmerkt door een groot verantwoordelijkheidsbesef. Hij heeft als demissionair vicepremier en minister ook in de campagneweken volop doorgewerkt aan deze zware combinatie van taken. Ik dacht af en toe wel: ‘je mag ook gewoon weer even alleen partijleider van de ChristenUnie zijn’, maar zijn verantwoordelijkheidsbesef stond hem niet toe al die verschillende petten af te zetten. Het waren tropenjaren, voor hem, maar zeker ook voor de fractie en het partijbureau. Als christelijke partij wil je de partij soms profileren, maar de marges daarvoor waren maar klein als coalitiepartij. Je voert ook een heel andere campagne als je drieënhalf jaar lang je stempel op het beleid hebt kunnen zetten.’’

Campagnetaal

In de campagne die bol stond van breekpuntspeculaties over huurprijzen en het h-woord, kwam Martines thema – duurzaamheid – nauwelijks aan bod. ,,En dat terwijl er nog zo veel te doen valt op dit gebied. Maar het weerbarstige, complexe verhaal over heffingen en grondstoffen laat zich niet zo makkelijk naar campagnetaal vertalen.’’ Het verbaast haar dat juist de VVD zich zo tegen deze maatregelen afzet. ,,Ze zien al deze maatregelen als een verstoring van de markt. Maar maatregelen als deze geven de innovators en de duurzame ondernemers die van hun technologische kennis gebruikmaken juist de ruimte om zich te bewijzen in een eerlijk economisch speelveld. Ik ben niet vies van schone technologie en daar mag je best de markt mee op en geld mee verdienen. Denk aan offshore windenergie, denk aan biomassa. Uiteindelijk moet dat zonder subsidies kunnen, maar we moeten het dan wel een eerlijke kans geven, door fossiele brandstoffen te beprijzen. Door een prijs te zetten op vervuiling maak je duurzame energie ook beter betaalbaar voor de afnemers van energie. Je kunt dan bijvoorbeeld als huizenblok gemakkelijker overstappen op klimaatneutrale energie. Dat is nu eigenlijk haast niet te betalen. Een politieke keuze, want als de politiek ervoor kiest om dit mogelijk te maken kan dat wél.’’

Kip met bier

Martine is bevlogen, welbespraakt, ambitieus en jongleert – samen met haar man Klaas-Hemke – tussen haar verantwoordelijkheden in kerk, samenleving en gezin. Voor veel mensen zal haar cv al vermoeiend genoeg klinken. Toch heeft Martine daarnaast nog de energie om hun leven duurzaam in te richten. De familie Vonk kiest ervoor het huis zo te isoleren en te verwarmen dat ze nauwelijks van de verwarming gebruikmaken. Ze kopen in principe zo min mogelijk nieuwe waar, proberen alles zo lokaal mogelijk te betrekken en ontvangen bijvoorbeeld video’s en dvd’s van anderen, die ze na verloop van tijd weer doorgeven. Even later, aan de maaltijd, vertelt Klaas-Hemke trots over hoe hij soms hun eigen kippen slacht en, onder het genot van een zelfgebrouwen biertje, ze soldaat maakt. Ze beheren een stuk grond bij haar broer – een boer in de buurt –, waar ze fruitbomen hebben geplant en natuur ontwikkelen. ,,Er kwam onlangs een paartje patrijzen op het land nestelen. Dat is hét bewijs dat het land zich herstelt. Deze vogels voelen zich ineens weer thuis.’’

Anderen willen zich weleens aangevallen of veroordeeld voelen als iemand zo radicaal de zorg voor de schepping naleeft. Martine leerde daar in de loop der jaren mee omgaan. ,,Toen ik jong was, wilde ik nog weleens doordraven in mijn enthousiasme. Nu ik ouder word, begrijp ik ook hoe bijvoorbeeld het krijgen van een vaste baan of een kind je leven kan veranderen. Zo ben ik me sinds een aantal jaar representatiever gaan kleden. Als je voor een milieuadviesbureau werkt, hoort dat er gewoon bij. Dat is geen concessie, maar omdat ik in principe alleen tweedehands kleding uit lokale winkels koop, is dat soms lastig. Mijn man wil soms wat verder op vakantie, terwijl ik liever gewoon onze tent in Zeeland opsla. We willen wel een hybride, klimaatvriendelijke auto, maar hebben daar het geld nog niet voor. Dat soort alledaagse dingen, daar heb ik ook mee te kampen.’’

Amish en trappisten

Tijdens haar promotieonderzoek naar de milieuopvattingen van christelijke groepen als de amish en de trappisten deed ze wel een aantal beginselen op die haar verder hielpen bij het vinden van een ontspannen, maar overtuigde en bevlogen levenshouding. ,,Ik leerde daar in de eerste plaats hoe belangrijk het is om als christenen bij je kern te blijven terugkomen. Als bijvoorbeeld materialisme dat bemoeilijkt, moet je dáártegen actie ondernemen. Ook gemeenschap en gebed zijn in veel van deze gemeenschappen heel belangrijk. Goed blijven luisteren naar God en elkaar. Dat proberen we ook te doen met onze gebedsgroep voor de buurt. Daarbij past ook verstilling: stil worden en God laten spreken in je hart. Pas als dat hart verandert, worden je ogen geopend voor de plaatsen waar je kern wordt aangetast. Daar kun je dan tegen optreden.’’

Deze levensvisie verdiepte en verscherpte zich toen ze recent anderhalf jaar lang tegen een kanker in haar borst behandeld werd. ,,Ik ben daar altijd heel realistisch in geweest, hoewel vooral de behandeling soms zwaar was. Nu ben ik aan de beurt, straks is het weer een ander. Het is eigenlijk puur te danken aan het feit dat ik hier en niet in bijvoorbeeld Afrika woon, dat ik überhaupt kan worden behandeld. Door deze hardhandige confrontatie met dood en ziekte ben ik dingen scherper gaan zien en ook verwoorden. Als ik nu bijvoorbeeld zie dat iemand in onze omgeving verkeerd bezig is, ben ik vrijmoediger geworden in het aanspreken van hem of haar. Het gaat niet om mij of mijn eigen gelijk, maar we hebben elkaar soms nodig om goede vragen te stellen, waar we zelf aan voorbij dreigen te leven.’’ Haar nuchtere kijk op haar ziekte typeert haar pragmatische inslag. Toch was het niet makkelijk voor Martine om er zo lang uit te zijn. Maar haar ziekte zette haar leven in een ander perspectief. ,,Het gaat niet in de eerste plaats om wat ik doe, maar om wie ik mag zijn – voor mijn gezin, voor mijn omgeving, voor mijn buurt, mijn kerk en mijn land – en welke keuzes ik daarin maak.”

Bijtankmoment

Nu Martine langzaam richting de veertig loopt, heeft ze al het nodige meegemaakt. Haar Tweede Kamerambities gaan weer even de ijskast in. ,,Kamerwerk is zeker een roeping, maar ook gewoon werk, je baan. Het kan niet zo zijn dat je werk allesbepalend is. In mijn leven ben ik gewoon Martine die met haar gezin doet wat ze kan om het goede leven te zoeken en te leven. Daarbij zie ik ook dat de overheid nog veel kan doen om burgers hierbij te ondersteunen. Daar kan ik me ook buiten de Kamer voor inzetten. Het voordeel is dat het daarbuiten makkelijker is om te blijven kiezen voor rustmomenten. In al mijn activiteiten geldt dat ik op gezette tijden echt uitrust, ontspan en geniet. Zo voorkom ik ook dat de vakantie mijn enige bijtankmoment is. Veel mensen verwachten alles van die paar weken, maar dat is bij lange na niet genoeg!’’ Een pleidooi voor rust en vrije tijd, van iemand die zó actief is… Het klinkt paradoxaal, maar wie haar hoort praten, begrijpt hoe bij haar alles met alles te maken heeft.

Als iemand in staat is om te overzien hoe christenen de afgelopen jaren zijn omgesprongen met het thema duurzaamheid, is dat Martine. Anders dan voorheen is ze voorzichtig positief gestemd. ,,We zijn helaas geen voorlopers op dit terrein en uit ieder onderzoek blijkt dat wij ons niet of nauwelijks onderscheiden. Toch zie ik dit wel een beetje in beweging komen. Als je ziet dat de Evangelische Omroep dit tot een van haar vijf kernthema’s uitroept, is dat een enorme stap. Recht en duurzaamheid komen nu ook op festivals als ‘Opwekking’ aan bod. Onze wereld is zeker breder aan het worden. Het gaat mij niet snel genoeg, maar ik zie wel verandering. Het mag alleen wel veel grondiger: niet alleen steggelen over dat ene pak Max Havelaar-koffie, maar kijken naar het grote plaatje. Hoe gaan onze handelsstromen? Hoe rechtvaardig zijn die? Waar worden mensen de dupe van wat wij kopen? We kunnen inmiddels niet zeggen dat we niet wéten hoe het zit; er is informatie genoeg. Hoe kun je je ogen daarvoor sluiten?’’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *