In het maatschappelijk debat klinkt de voorbije maanden geregeld de stelling dat ‘de aandacht voor het klimaat een religie op zichzelf is geworden’. Koos van Noppenreageert op ons verzoek. 

tekst Koos van Noppen

Op de eerste bladzijde van elke politieke agenda moet in dikke rode letters worden geschreven: zorg voor het milieu. Aldus paus Franciscus in het onlangs verschenen interview met Tomas Leoncini, God is jong. Voor zover het milieu opduikt in de politieke agenda van Forum voor Democratie(FvD), de winnaar van de jongste verkiezingen, weten we sinds de overwinningsspeech van de partijleider welke kwalificaties hij daaraan verbindt: een ‘nieuwe immanente religie’, een ‘politieke theologie’, een ‘masochistische ketterij’, ‘geseculariseerd zondvloedgeloof’, een ‘duurzaamheidsafgoderij’, ‘klimaathekserij’, ‘pure oikofobie, pure zelfhaat’ – ik citeer slechts uit één alinea. Klimaat als religie op zichzelf – waarbij ‘religie’ dan ook maar meteen als abject wordt weggezet. Buiten FvD-kringen kom je het hetzelfde verwijt in allerlei varianten wel tegen, bijvoorbeeld als klimaatactivisten worden geridiculiseerd vanwege hun ‘bekeringsdrang’.

Welja, de klimaathype als religie. Dan is het voor de gewone hardwerkende Nederlander net zoiets als het hindoeïsme voor de atheïst. Je hoeft er niet geen aandacht aan te besteden

Koos van Noppen

Een typisch gevalletje van framing en shaming. Je roept met grote, geladen woorden een beeld op, waarmee je de blik op de werkelijkheid vertroebelt. Als je het maar vaak genoeg herhaalt, belandt het tussen de oren van het grote publiek. Dat de feiten tussen de raderen van het frame worden vermalen… dat is dan jammer voor de feiten. Een fact check heeft al meer dan eens aangetoond dat de astronomische kosten van duizend miljard euro voor de klimaatmaatregelen (dixit Baudet) uit de lucht gegrepen zijn. Maar al zou het hem honderd keer worden voorgerekend, hij blijft het getal herhalen; want het schraagt het frame. Dat maakt een debat al gauw tot een zinloze exercitie.

Ontkennen

Het is een verleidelijk frame. Liever dan de ernst van de situatie onder ogen te zien, laten we het hele probleem oplossen. In lucht. Welja, de klimaathype als religie. Dan is het voor de gewone hardwerkende Nederlander net zoiets als het hindoeïsme voor de atheïst. Je hoeft er niet geen aandacht aan te besteden. Wie zich er mee bezig wil houden ga zijn gang, maar het is jouw religie niet, dat hindoeïsme. 

Meer van De Nieuwe Koers? Klik hier om de laatste editie digitaal te kunnen lezen. Of kies voor een bijna gratis proefabonnement!

Zo eenvoudig en gewiekst kun je dus een urgent probleem compleet buiten je eigen werkelijkheid plaatsen. Terwijl de klimaatvluchtelingen elders in de wereld het vege lijf proberen te redden. 

De ontkenners van de klimaatproblematiek roepen bij mij het beeld op van de minister van informatie van het Iraakse regime tijdens de tweede Golfoorlog. Terwijl de Amerikanen al door de straten van Bagdad scheurden, verklaarde hij op tv dat de strijd voorspoedig verliep. Je kunt zaken lang blijven ontkennen, totdat ze onontkoombaar je eigen leven raken. 

Hart

Intussen is het even verbazing- als zorgwekkend dat het frame ook in christelijke kring op sympathie mag rekenen. Wat mij betreft was 21 maart een zwarte dag voor iedereen in Nederland die zorg wil dragen voor de schepping. Hopelijk zijn politici niet alleen geschrokken, maar ook gewaarschuwd door de verkiezingsuitslag, schreef NRC Handelsblad in een commentaar. Ik dacht hetzelfde over predikanten. Zorg voor de schepping, graag met dikke rode letters hoog op de agenda van de kerk. Alle goede initiatieven ten spijt, ‘duurzaamheid raakt nog niet het hart van het geloof, waar het thuishoort’, constateert Trees van Montfoort als ze de balans opmaakt in haar boek Groene theologie. ‘Voor veel protestanten hebben geloof en natuur niets met elkaar te maken. Het woord schepping roept vooral de vraag op hoe schepping en evolutie zich verhouden.’

Op basis van die woorden zou je het frame kunnen herformuleren. Aandacht voor het klimaat is onderdeel van (onze) religie. Het wordt hard tijd dat we herontdekken wat dat inhoudt en wat het van ons vraagt.  We zullen aan de slag moeten met een verwaarloosde paragraaf van het christelijk geloof. Dat wij belijden dat God Schepper is, betekent dat nog iets? Hoe verantwoorden wij dat de gemiddelde Nederlander – en de doorsnee kerkganger die als twee druppels water op hem lijkt – er een verkwistende levensstijl op na houdt? Het is tijd voor een indringend (plaatsvervangend) Kyrie eleison, ‘Heer ontferm U over ons’. In momenten van inkeer kan het besef groeien dat we tot andere wegen geroepen zijn. 

Ziek

In de dagen na de verkiezingen herlas ik delen van Feest van de navolging van Richard Forster: ‘Het wordt hoog tijd dat we ons realiseren dat wie zich conformeert aan een zieke samenleving zelf ook ziek wordt. Totdat we inzien hoezeer onze cultuur in dit opzicht volledig uit het lood geslagen is, zullen we de geest van Mammon in onszelf niet de baas kunnen, noch zullen we het verlangen naar christelijke eenvoud kennen.’ Niets mag voorrang krijgen boven het zoeken van het Koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, aldus Forster, zelfs niet ons verlangen naar een eenvoudige levensstijl. ‘Maar wanneer het Koninkrijk Gods werkelijk de eerste plaats heeft, zullen de zorg voor het milieu, om de armen, om meer rechtvaardige verdeling van de rijkdom en vele andere dingen de juiste aandacht vragen.’

Koos van Noppen is auteur van het pamflet Messentrekkers bij de Nachtwacht,over het christelijk geloof en de zorg voor de schepping.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *