Behalve de bekende Narniareeks heeft C.S. Lewis nog talloze boeken geschreven, waarmee hij nog altijd christenen inspireert. De Nieuwe Koers vroeg vijf theologen naar hun favoriete Lewisboek.

tekst Tjerk de Reus

Lewis sluit aan bij wat mensen voelen, denken en ervaren. Als hij begint te argumenteren, besef je na een poosje dat hij, stilzwijgend, een bijbels principe bespreekt.

Prof. dr. Geurt Henk van Kooten

‘Een fascinerende insteek’

Over Lewis’ bekering tot het christendom valt veel te lezen in The Pilgrim’s Regress (1933) en Surprised by Joy (1955); de boeken zijn vertaald in het Nederlands als De kromme en de rechte weg en Verrast door Vreugde. Geurt Henk van Kooten, hoogleraar Nieuwe Testament in Groningen, is geboeid door deze twee boeken, die elkaar verhelderen. “Ik vind ze allebei erg indrukwekkend. In het eerste boek presenteert Lewis zijn bekering in verhaalvorm, in het latere boek schrijft hij er rechtstreeks over. Hij legt dan ook uit welke overwegingen en overtuigingen voor hem doorslaggevend waren.” Die overwegingen intrigeren Van Kooten: “Lewis vraagt zich af waarop het bij hem vastzat, waarom het zo moeilijk was om te bepalen welke wereldreligie de beste en vooral de ware zou zijn.” Volgens Van Kooten overstijgt Lewis het versimpelde idee dat het christendom ‘het ware’ zou zijn en de rest domweg ‘vals’. “Lewis stelde dat heidense mythen en religies hun vervulling vinden in het Evangelie van Jezus Christus. Anders gezegd: ze verwijzen naar een goddelijke waarheid die hun te boven gaat, maar die tegelijk het antwoord is op het diepe verlangen dat in die religies aanwezig is. Lewis onderstreepte hiermee dat je niet minachtend hoeft te doen over andere religies, maar beter kunt erkennen dat ze zich uitstrekken naar het Evangelie van Jezus Christus, waar de mythe een feit wordt. Ik vind dit een fascinerende insteek, die voor de kerk van grote waarde kan zijn.”

C.S. Lewis: De kromme en de rechte weg, Van Wijnen, € 14,95

C.S. Lewis: Verrast door Vreugde, Van Wijnen, € 14,75

Ds. Hilde Graafland

‘Ook een grappig boek’

In de jaren zeventig las Hilde Graafland, predikant in Veenendaal, voor het eerst een boek van C.S. Lewis, maar juist dát boek bleef haar het meest bij: Brieven uit de hel. “Het was in de tijd dat ik actief was in de koffiebar in Gouda”, herinnert ze zich. “We waren er druk in gesprek over het geloof, wilden er graag van getuigen. Ik was tegen de twintig, was bewust tot geloof gekomen en best radicaal. Ik heb toen iets herkend in Lewis, die natuurlijk ook een radicale boodschap uitdraagt: dat God aanwezig wil zijn in jouw héle leven, niet alleen in een stukje ervan.” In Brieven uit de hel laat Lewis twee duivels elkaar brieven schrijven: de een geeft de ander adviezen om een gelovige te laten afdwalen, bij God vandaan. Graafland: “Het is zeker ook een grappig boek. Maar de strekking is mij sterk bijgebleven: dat je door heel kleine dingen het spoor bijster kunt raken. Roddelzucht, boosheid, nalatigheid in het bijbellezen – dat alles kan jou ongemerkt laten afdwalen van God. Dat komt heel dicht bij je dagelijks leven. Maar Lewis preekt geen fatalisme: het is steeds je eigen verantwoordelijkheid hoe je met dingen omgaat, of je het kwaad voet aan de grond geeft. Brieven uit de hel maakt je daarvan bewust.”

C.S. Lewis: Brieven uit de hel, Kok, € 17,50

Ds. Richard Saly

‘Hij sluit aan bij wat mensen voelen’

“Lewis kiest vaak een algemeen herkenbare insteek, als hij een betoog op touw wil zetten”, zegt Richard Saly, predikant te Ede. “Dat maakt hem aansprekend. Hij sluit aan bij wat mensen voelen, denken en ervaren. Als hij begint te argumenteren, besef je na een poosje dat hij, stilzwijgend, een bijbels principe bespreekt. Dit type apologetiek helpt mij.” Saly is specifiek geboeid door een essay uit het boek Transpositie, getiteld: ‘De binnenste ring’. Lewis schrijft hierin over onzichtbare ‘grenzen’ waar mensen tegenaan lopen. Bijvoorbeeld in de schoolklas, waar een verborgen hiërarchie heerst: jij hoort niet bij de populaire groep. Saly: “Hoe ga je daarmee om? We willen allemaal ergens bij horen. Met dit verlangen is niks mis, betoogt Lewis, maar het gaat verkeerd als het allesbepalend wordt. Ergens bij horen, relaties en vriendschappen ontwikkelen, is eerder een bijproduct van iets, dan dat je er rechtstreeks op gericht zou moeten zijn.” Volgens Saly raakt Lewis met dit ‘alledaagse’ betoog aan geloofskwesties: “Fascinerend om te zien hoe Lewis in bedekte termen schrijft over de vleselijke begeerte, waarover je veel kunt lezen in de brieven van Paulus. Op zich is er met begeerte niks mis, maar het raakt out of control als die allesbepalend wordt en op zichzelf gericht raakt. Een eyeopener, dankzij Lewis!”

C.S. Lewis: Transpositie, Van Wijnen, € 7,25

Prof. dr. Gijsbert van den Brink

‘Hij komt vaak met rake beelden’

“C.S. Lewis neemt vragen van gelovigen serieus”, zegt Gijsbert van den Brink, hoogleraar aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. “Vaktheologen hebben soms minder oog voor de vragen die leven onder ‘gewone’ gelovigen. Lewis wel, en hij slaagt er dan ook nog in zijn lezers iets zinnigs daarover mee te geven. Hij komt vaak met rake beelden, waardoor hij moeilijke kwesties soms verrassend weet te verhelderen.” Van den Brink is speciaal gecharmeerd van Hoogst persoonlijk en hoger, een kort geschrift van Lewis over de goddelijke Drie-eenheid, dat opgenomen is in het bekende boek Onversneden christendom. Lewis reikt waardevolle inzichten aan, vindt hij. “Zo legt hij de Drie-eenheidsleer uit op een manier die recht doet aan waar het om gaat en die de dingen niet verplat of versimpelt. Velen, zegt hij dan, betogen dat de Drie-eenheidsleer te ingewikkeld zou zijn en komen daarom met iets eenvoudigers. Maar zij lijken op iemand die er met slechts een verrekijker op uittrekt om alle astronomen een lesje te leren: zo iemand raakt snel weer vergeten.” Veel lof heeft Van den Brink voor de stijl van Lewis: “Zijn betoog is pakkend en direct, je merkt dat het ooit radiotoespraken geweest zijn. Ook daarom wordt hij nog altijd gelezen, en terecht.”

C.S. Lewis: Onversneden christendom, Kok, € 19,95

Ds. Henk van Wingerden

‘Lewis kwam op voor de mens’

Thulcandra, het slotdeel van Lewis’ ruimtetrilogie, wordt steeds actueler, vindt ds. H. van Wingerden, hervormd predikant te Bedum. “Lewis heeft een vooruitziende blik gehad. Hij schreef het boek in de oorlogsjaren, met het oog op het nazisme en het communisme. Die twee ideologieën behoren tot het verleden, maar het onderliggende patroon is vandaag volop herkenbaar.” In Thulcandra, een roman die eerder in het Nederlands werd vertaald als De binnenste cirkel, willen wetenschappers met hun geavanceerde mogelijkheden mens en wereld ‘verbeteren’. Van Wingerden: “Dit leidt ertoe dat mensen ‘dingen’ worden en aan de kant kunnen worden geschoven. Het is de idee van de maakbare mens, waar vandaag ook veel over te doen is.” Lewis schreef in deze periode ook De afschaffing van de mens, volgens Van Wingerden de ‘theorie’ bij Thulcandra. “Lewis kwam op voor de mens en voor morele waarden. De wetenschap denkt alleen in termen van analyse en toepassing. Als dat allesbeheersend wordt, verliezen we de menselijkheid. In Thulcandra miskennen wetenschappers de moraal, met een duistere, mensvijandige wereld als resultaat. Lewis bekritiseert het wetenschappelijke wereldbeeld en roept op om morele, menselijke waarden te erkennen.”

C.S. Lewis: Thulcandra, Kok, € 25,00. Niet meer leverbaar, tweedehands of in enkele boekhandels verkrijgbaar

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *