In de gekke wereld van vandaag, zo vol polarisatie, is kunst een reddingsboei, zegt de Israëlische auteur David Grossman. “Als je je verbeelding laat spreken, kun je desondanks iets moois en betekenisvols maken. We hoeven ons niet te laten verlammen door de werkelijkheid.” 

tekst Arie Kok

Schrijver David Grossman zit thuis, in Israël, waar een lockdown is afgeroepen. “Het is een deel van mijn leven om mijzelf op te sluiten, meestal zo’n acht uur per dag. Ik ben de meest geschikte persoon voor een lockdown die je kunt vinden. Maar er gebeuren verschrikkelijke dingen om ons heen, de omstandigheden zijn totaal anders.” Voor de tweede keer moest uitgeverij Cossee het geplande bezoek aan Nederland afzeggen. Grossman zou zijn nieuwe roman presenteren. Het boek is inmiddels verschenen, onder de titel Het leven speelt met mij. Grossman maakt graag een uur vrij om door te praten over het boek, de toestand in de wereld en het belang van kunst in onrustige tijden.  

Als Rafaëls moeder sterft, is hij vijftien jaar oud, en bang dat zijn moeder nu alle dingen kan zien die hij over haar gedacht heeft. Kort daarna hertrouwt zijn vader met Vera, die samen met haar dochter Nina vanuit Joegoslavië naar Israël is gekomen, een lang, blond meisje met een mooi en uitdrukkingloos gezicht. “De jongens in Rafaëls klas noemden Nina ‘de sfinx’. Ze slopen achter haar aan en deden na hoe ze liep, met haar armen om zichzelf heen geslagen, voor zich uit starend met een holle blik. Op een keer betrapte ze twee jongens die haar imiteerden en ramde gewoon hun smoel in elkaar. Zulke klappen waren nog nooit vertoond in de kibboets.” Rafaël wordt hopeloos verliefd op Nina, ze trouwen en krijgen een dochter, Gili. Maar Nina is niet geschikt voor het huwelijk, ze laat zich niet doorgronden, is suïcidaal, loopt weg, en vertrekt naar de andere kant van de wereld. De verhalen die over haar gaan, blijken waar te zijn. Dan komen we bij de kern van het boek, de keuze die Nina’s moeder ooit moest maken, en die lang doorwerkte in de relatie tussen moeder en dochter en in andere relaties die Nina probeert te onderhouden. 

Onontkoombaar
Grossman vertelt ook in dit boek met de intensiteit die voor zijn boeken zo kenmerkend is. Al vanaf de eerste pagina’s word je een tragiek ingezogen die onontkoombaar is. De thematiek is zwaar, maar de identificatie met de hoofdrolspelers is zo sterk dat je door wilt lezen. Er staat hier iets op het spel, dit verhaal móét verteld worden. Waarom? 

Grossman: “Het is het verhaal zelf. Het gebeurt vaak dat ik een goed idee heb en dat er dan nieuwe ideeën bij komen die net zo goed zijn, het maakt mijn leven als schrijver een beetje gecompliceerd. Mijn goede vriend en collega Amos Oz zei eens tegen mij: ‘Voor jou is schrijven een vorm van in-vitrofertilisatie: je moet steeds schiften tussen embryo’s.’ Ik werk stug door aan alle ideeën en voed ze met alles wat ik kan gebruiken: anekdotes, historische feiten, ervaringen. Op zeker moment wordt één verhaal onontkoombaar, dat breekt dan door, maar ik ben niet degene die kan beslissen welke dat zal zijn. Op een dag stond ik op en wist ik: het verhaal van Eva Paniç Nahir moet ik nu gaan vertellen. Op dat moment vielen de andere ideeën als dorre bladeren uit de boom, ze verloren mijn belangstelling.”

My dear Eva
Grossman trok tweeëntwintig jaar vriendschappelijk op met de Joegoslavische Eva Paniç Nahir. Ze ontmoetten elkaar nadat zij hem had gebeld omdat ze kritisch was op een stuk dat hij in de krant geschreven had. “Vanaf het vroege begin van onze vriendschap wilde ze dat ik dit boek zou schrijven. Ik zei tegen haar: my dear Eva, ik zal het doen, maar je moet accepteren dat ik geen documentairemaker ben. Ik moet jou uitvinden, ik moet je verbeelden, als fictieschrijver moet ik jouw verhaal door mijn verbeelding halen. Ze zei: jij bent een kunstenaar, dat is de manier waarop jij het moet doen. Altijd als we elkaar zagen, vroeg ze of ik al begonnen was met schrijven. Ik moest haar steeds teleurstellen, ik werkte aan andere boeken en er gebeurden heftige dingen in mijn leven die aandacht en verwerking vroegen. Toen er voor dit verhaal bij mij ruimte kwam, was Eva er niet meer.” 

Dit is 30 procent van het artikel. Verder lezen? Neem een abonnement? Of koop dit nummer digitaal.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *