Kort voor zijn onverwachte dood had Henk Vreekamp een nieuw boek gereed, dat inmiddels verschenen is: Het jaar van Vivaldi – Hemel en aarde in onze seizoenen. Over ‘het oer van de tijd’.

Door Tjerk de Reus

De in februari overleden theoloog Henk Vreekamp was een echt natuurmens. Hij wandelde graag op de Veluwe, en dan peinsde hij over zijn voorouders die daar leefden, over hun verbondenheid met de natuur. Hoe combineerden zij het christelijk geloof met hun aangeboren Germaanse levensbesef? Vreekamp was de Veluwe zelf, kun je wel zeggen. Als weinig anderen kende hij de geschiedenis van dit deel van Oost-Nederland, niet alleen historisch en geografisch, maar ook wat betreft de natuur. Voor zijn besef zegt de bodem waarop je geboren wordt veel over je. Het is de oergrond waaruit je oprijst, om het plechtstatig te zeggen. Dit betekent dat je vanaf je geboorte veel meekrijgt van de gewoonten en gebruiken van je geboortegrond, en daarin klinken de stemmen van het voorgeslacht mee. Naast de geboortegrond is er ook de factor van de tijd: de geschiedenis en de gang van de seizoenen. Over dit laatste gaat Vreekamps nieuwe boek, waarin hij aan de hand van de beroemde compositie van Antonio Vivaldi de seizoenen bespreekt en inzicht geeft in de manier waarop lente, zomer, herfst en winter zijn beleefd, door de eeuwen heen. Daarbij wil hij diep graven in de levenservaring van de generaties, want: ‘Het oer van de tijd wil ik proeven.’ Pasen is niet voor niets een lentefeest, ontdekt hij.

‘Pasen is niet voor niets een lentefeest’

In dit boek tref je ‘de hele Vreekamp’ aan. Hij was jarenlang bezig met een theologische heroriëntatie op Israël en het jodendom, als de bron waaruit het christendom ontstaan is. Zonder levendig besef van de joodse wortels van het christendom is de kerk niet ‘volgroeid’, vond hij. Op zeker moment realiseerde hij zich: ik ben als christen een volgeling van de jood Jezus, maar wat is mijn eigen herkomst? Welk type mens hobbelt er eigenlijk achter de Messias van Israël aan? Vreekamps antwoord luidde: ik ben van huis uit een heiden, een West-Europese Germaan, die heel ándere gedachten koestert over het leven, het lot en de goden dan wat de bijbel aanreikt. Hierover publiceerde Vreekamp drie boeken, waarvan Zwijgen bij volle maan (2003) het eerst verscheen. Nu is Het jaar van Vivaldi verschenen, een boek dat op een vanzelfsprekende manier voortkomt uit de ontwikkeling van Vreekamp gedurende zijn theologische loopbaan. De samenhang met de boeken over het heidendom is zonneklaar, maar het lijkt erop dat de auteur hier ook een lichtere toon ten gehore brengt. Bij Vivaldi beluistert Vreekamp de vreugde van de seizoenen. Je zou kunnen zeggen dat hij met zijn drie boeken over de Veluwe een zware klus heeft volbracht – een geestelijke heroriëntatie van het stevige soort – om nu een lichte toon te kunnen kiezen met Vivaldi als ‘opperzangmeester’. In die zin is dit boek de voltooiing van een oeuvre. Aan het einde van zijn boek is Vreekamp in de Voleinding, hij verbeeldt zich ‘de nieuwe hemel en de nieuwe aarde’, die hij speels plaatst in het ‘vijfde seizoen’: ‘Geen nacht. Geen winter. Geen seizoenen. Altijd lentetijd. (…) Een feest van aarde en hemel. God alles in alles. God alles in allen.’

‘Als mens van de seizoenen ontmoet je de God van Israël en de met Pasen opgestane Heer.’ 

Het geding tussen heidendom en christendom, toegespitst op de beleving van de seizoenen, wordt in dit boek niet met getrokken messen uitgevochten – zo’n type was Vreekamp niet. Wel laat Vreekamp op allerlei manieren zien hoe religieuze en spirituele ervaringen verbonden waren en nog altijd zijn met de jaargetijden, met de overwinning van het licht en de viering van de vruchtbaarheid. Het hele leven komt in beeld vanuit de ‘natuurtheologie’ die Vreekamp hier ontvouwt vanuit de seizoenen. Hij schrijft er invoelend over, mild, herkennend en ook kritisch. Hij wekt de indruk dat het niet anders kan: als mens ben je ingebed in natuur en geschiedenis, in tijd en ruimte: die zetten een onontkoombaar stempel op je. Als mens van de seizoenen ontmoet je de God van Israël en de met Pasen opgestane Heer. Dan gebeurt er iets wezenlijk, maakt Vreekamp duidelijk, waarbij hij nogal eens psalm 19 aanhaalt. Het heidendom wordt niet ontkend, maar opgetild in een nieuwe werkelijkheid. De vreugdevolle verwachting die vooral in de lente overheerst, wordt door Pasen ontsluierd en geeft een nieuw besef van tijd als geschiedenis, op weg naar de voltooiing.

Het jaar van Vivaldi. Hemel en aarde in onze seizoenen. Henk Vreekamp. Uitgeverij Kok. € 19,99

One thought on “Pasen als het geheim van de lente

  1. heel indrukwekkend! en ik heb veel bewondering voor Henk Vreekamp. Zeer creatief en profetisch ging hij om met Gods via Israel geopenbaarde Woord . Maar als niettemin 1 kleine kritische noot mag worden geplaatst± niet het heidendom wordt door God opgetild, maar de schepping. Die schepping was door ons heidendom zwaar beschadigd en verduisterd. Dat is straks verleden tijd. Dat wel.
    Henk heeft geen last meer van heidendom, en ook niet van deze kritische noot, gelukkig.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *