Als jongste deelnemers aan een internationale theologenconferentie in Stellenbosch, Zuid-Afrika raakten Folkert de Jong en Thandi Soko al snel met elkaar in gesprek. Ze bleken veel met elkaar gemeen te hebben. Toen ze verliefd op elkaar werden, zeiden mensen van beide kanten dat het ingewikkeld zou worden, maar ze spraken hun ook moed in.

Wat heb je moeten afleren? 

THANDI: “We deelden al onze interesse in theologie, literatuur, reizen, dat soort dingen. Dat maakte de taal secundair. We hebben cursussen in elkaars talen gevolgd, Chichewa en Nederlands, en we leren nog elke dag bij.” 

FOLKERT: “De verschillen zitten vooral in kleine dagelijkse dingen. Ik ben bijvoorbeeld een chaoot, Thandi heeft liever een heldere planning.”

Voelde je je welkom in elkaars land? 

THANDI: “Ik heb eerst in Utrecht en Leiden gewoond, steden waarin het anders-zijn kleur toevoegt aan het grotere plaatje van de stad. Aalten is overzichtelijk. Naast het kerkelijk leven speel ik basketbal, en het is leuk om eet- en drinkgewoonten uit te wisselen.”

FOLKERT: “In Malawi is gastvrijheid belangrijk. Mesen denken soms dat ik rijk ben, waardoor ik goede service krijg. Als ik een paar woorden Chichewa prevel, vinden ze dat fantastisch. Van Thandi werd verwacht dat ze met een paar maanden Nederlands zou spreken.”

Zie je verschil in behandeling?

THANDI: “Mijn zussen werden lang opgehouden bij de douane toen ze op weg waren naar onze trouwerij. Dat was erg verdrietig en beschamend. Als ik alleen reis, heb ik af en toe uitgebreide controles, in Europa en in Malawi. Omdat Folkert en onze dochter gewoon behandeld worden, neemt hij vaak de drie paspoorten en gaat het een stuk soepeler.”

FOLKERT: “Zulke incidenten zijn het meest vervelend. Op Schiphol heb ik toen tegen een marechaussee gezegd: ik zie dat je uitsluitend zwarte mensen eruit pikt. Hij verschoot van kleur, twee minuten later konden we verder. Het is geen officieel beleid, maar helaas wel praktijk, visum of niet.”

Hoe is het om als zwarte vrouw bij een witte kerk te horen? 

THANDI: “Daarin heb ik goede en slechte dagen. In sommige kerken gaat de kennis over Afrika niet verder dan de zendings- en liefdadigheidsprojecten die ze steunen. Dan voel ik dat ik niet echt meetel en geacht word de rol van ontvanger op me te nemen. Deze onbalans in relaties holt het wereldwijde lichaam van Christus uit. Hoe kunnen we een lichaam zijn als sommigen je niet anders kunnen zien dan als iemand die zijn hand op moet houden? Dat maakt mij aarzelend naar kerken te gaan waar ik de mensen niet persoonlijk ken.”

FOLKERT: “Met alle goede bedoelingen is de PKN toch vooral een witte kerk. Daar zou veel meer over nagedacht moeten worden. Ik maak me dan ook zorgen als collega-predikanten een witte kerk lijken na te streven, en nog een podium krijgen ook. Het gaat vaak in verhullend taalgebruik, plausible deniability, de dingen zo zeggen dat je het gemakkelijk kunt ontkennen. Maar als er termen als ‘onze cultuur’ en ‘bloed en bodem’ worden gebruikt, dan zijn dat voor mij rode vlaggen van formaat. Voor mijn dochter liggen bloed en bodem in twee landen. Hoort zij er in de PKN dan niet bij? Zo concreet zullen ze het niet maken, omdat het voor hen niet zo concreet is. Voor mij wel. Hoe kunnen we kerk zijn voor heel Nederland? Dat is de vraag die gesteld moet worden.”

Ervaar je racisme in het dagelijks leven? 

THANDI: “Ik ontmoet mensen die niet geloven dat ik aio ben, of dat gemakshalve weer vergeten. Mensen benaderen me vaak als een internationale student, terwijl ik Nederlander ben. Ik had eens een diner met wetenschappers bij de burgemeester op kantoor. Het enige wat hij tegen me zei, was: “Welkom, het moet een schok voor je zijn zo veel welvaart en ontwikkeling te zien.” Ik beet mijn tong af en ben ervandoor gegaan. Rond sinterklaas mijd ik plaatsen waar men met veel spektakel pro-Zwarte Piet is. Dan voel ik me niet welkom.”

Zeg je daar dan iets van? 

THANDI: “We have to pick our battles. Maar ik trek een streep als het om mijn dochter gaat. Ik accepteer het niet als allerlei mensen zich met haar opvoeding bemoeien, met name als het gaat om het aantal talen dat ze leert. En mensen moeten ook niet aan haar haar komen.”

FOLKERT: “Soms wel, zoals toen bij de douane. Een kerkenraadslid zei ooit dat ik vast wel een goede predikant zou zijn in Afrika, en dus niet hier. Daar zei ik niets van, zij hoeft het niet naar bedoeld te hebben. Ook hier: plausible deniability.”

Wat doet racisme met jou persoonlijk? 

THANDI: “Toen ik hier kwam, had ik al veel geleerd van Ubuntu. Deze filosofie helpt me om in wijsheid met mensen om te gaan, en te begrijpen dat mensen soms denken dat ze het nodig hebben anderen als inferieur te zien. Hoe raar ik hun logica ook vind.”

FOLKERT: “Ik vind het ook belangrijk geworteld te zijn in wie je bent en waar je vandaan komt. Ik ben een Fries en spreek de taal met trots. Wie geworteld is, kan er beter tegen als mensen iets tegen je afkomst hebben.”

Wat zouden jullie ten slotte nog willen zeggen?

THANDI: “De wereld is altijd in verandering, en zal altijd blijven veranderen. Laten we streven naar een gezond begrip voor elkaar. Angst maakt daar geen deel van uit.”

FOLKERT: “Laten we onthouden dat ieder mens is zoals jijzelf: vriendelijk en vervelend. En geliefd door God, naar zijn beeld geschapen. Racisme is aangeleerd, heeft een geschiedenis en begint bij het legitimeren van slavernij. Als racisme een begin heeft, dan heeft het ook een einde. Het overleeft Jezus niet.”

Thandi Soko de Jong (’81) werkt als AiO bij de Protestantse Theologische Universiteit in Groningen. Folkert de Jong (’84) is predikant in de Protestantse Gemeente Aalten.

2 thoughts on “Racisme overleeft Jezus niet

  1. Er waren altijd al slaven, in het begin van de mensheid werd er al over slaven geschreven, zelfs God noemde slaven en slavinnen in de tien geboden die Mozes op de berg kreeg.

  2. Wat een goed en uitgebalanceerd interview. Ik herken er ( helaas) wat betreft racisme veel in. Onze Nicaruaanse schoondochter ondervindt het ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *