Hoe breng je wetenschappelijke gegevens in lijn met je geloof? In het maartnummer van De Nieuwe Koers vragen we acht wetenschappers om een persoonlijke reactie. Gisteren plaatsten we de bijdrage van Heino Falcke. Morgen die van Hetty Lalleman. Vandaag is het de beurt aan Gert Jan Veenstra, hoogleraar moleculaire ontwikkelingsbiologie.

“Mijn denken over geloof en evolutie is in de loop der jaren veranderd. Vanuit mijn jeugd kreeg ik mee dat macro-evolutie onbewezen en speculatief zou zijn, maar als student werd mij al snel duidelijk dat die zienswijze ontoereikend en misleidend is. Jarenlang heb ik de botsing die dat opleverde met de traditionele uitleg van Genesis weten te parkeren. In het begin had ik daar vrede mee, maar met elk nieuw fossiel en genoom – genetisch materiaal van een organisme – dat in de literatuur beschreven werd, ging het meer knagen. Dit dwong mij er opnieuw over na te denken. Dat was spannend: kun je de natuurgeschiedenis in harmonie brengen met het gezag van de Bijbel?

Dit heeft voor mij tot twee conclusies geleid. Ten eerste dat de evolutietheorie is gebaseerd op eerlijk en gedegen onderzoek, met een schat aan feiten die de theorie ondersteunen en die nauwelijks ruimte laten voor alternatieve interpretaties. Voor mij als christen is het een principieel punt dat ik recht wil doen aan deze feiten. Mijn tweede conclusie is geweest dat er goede redenen zijn om je af te vragen of de klassieke, traditionele interpretatie van Genesis 1 en 2 recht doet aan de tekst. Dat laatste was heel bevrijdend om te ontdekken.

Mijn beeld van God is daarmee niet veranderd. Hij is de goede God die in de lange geschiedenis van de aarde alles in stand houdt en regeert, ook door de natuurwetten van de evolutie. Mijn verwondering over Gods grootheid is daarbij groter geworden en mijn visie op het gezag van de Bijbel is niet veranderd. Ik houd vast aan een historische Adam als verbondshoofd. Na Gods bekendmaking van zichzelf aan Adam was er een eerste keer om tegen Hem te zondigen, en ja, in het begin ging het gelijk al mis. Mijn mensbeeld is niet echt anders geworden: Biologisch zijn we sterk verwant aan dieren. Maar dat stoort mij niet, want het maakt de genade alleen maar groter.

Mijn fascinatie voor de biologie is alleen maar toegenomen, want hoe je het ook wendt of keert, de aarde en het leven erop hebben een kleurrijke geschiedenis. Een geschiedenis van veranderingen in genetisch materiaal (genoomevolutie), vormen die veranderen, soorten die gaan en komen. Iets van die kleurrijke geschiedenis mogen we ophelderen, in kaart brengen en verklaren. Dat is gewoon cool.”

Prof. dr. Gert Jan Veenstra is hoogleraar Moleculaire Ontwikkelingsbiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

11 thoughts on “Evolutietheorie is gebaseerd op eerlijk en gedegen onderzoek

  1. Wat is de bewijskracht van ‘eerlijk en gedegen onderzoek’ die gebaseerd is op een wetenschappelijke methode die invloed van niet-rationeel waar te nemen krachten of wezens (of God) systematisch buiten de deur houdt? En waar is de bescheidenheid van de wetenschapper die zegt dat ‘nauwelijks ruimte is voor alternatieve interpretaties’. Je moet veel radicaler zijn: binnen het wetenschapsdenken van de rationaliteit is er geen andere oplossing toelaatbaar. Dat is een religieus gedreven overtuiging. Geen ‘zuiver’ wetenschap, ook geen ‘zuivere’ koffie. Laten we blij zijn dat er modellen zijn waarmee we in de slag kunnen, maar oppassen om buiten het boekje van de natuurwetenschap om ook nog een mal leggen op de bijbel en haar uitleg.

  2. Inderdaad lijkt het erop dat we sterk verwant zijn aan de dieren. Echter, de Schepper gebruikt bij alle levende wezens en soorten dezelfde grondconstructie van DNA. Net zoals je een architect herkent aan zijn stijl. Toch zijn het allemaal verschillende gebouwen die niet uit elkaar zijn voortgekomen maar wel zijn ontworpen door dezelfde architect.

  3. Beste mensen,

    Het is jammer dat deze waardevolle bijdrage van prof. Veenstra direct in de beide reacties eronder (van Kees Haak en Peter Feddema) wordt gediskwalificeerd. Deze man is hoogleraar ontwikkelingsbiologie en weet dus echt wel waar hij het over heeft als het over biologie gaat. Wanneer hij op grond van veel empirisch materiaal (dat er echt is, zoals iedere vakbioloog je kan uitleggen) tot de conclusie komt dat de evolutietheorie een voluit wetenschappelijke theorie met voldoende bewijs is, dan zegt dat iets. Het zegt dat we de evolutietheorie voluit serieus moeten nemen. Het is dan ook waardevol dat dit door bijv. prof. Van den Brink verder wordt doordacht voor het terrein van de theologie. In de reactie van Kees Haak wordt geen rekening gehouden met het feit dat wetenschap UIT HAAR AARD zoekt naar natuurlijke verklaringen van verschijnselen en methodologisch naturalistisch is. Zuivere natuurwetenschap zoekt dus naar oorzakelijke verklaringen en hoeft uit haar aard geen beroep te doen op God. Dat is een methodologisch uitgangspunt en geen religieus gedreven overtuiging: over de vraag of God bestaat kan de wetenschap uit haar aard geen uitspraken doen. Lees hierover bijv. het boek ‘De goddeloosheid van de wetenschap’ van Marcel Sarot dat goed ingaat op het onderscheid tussen ontologisch en methodologisch naturalisme.
    Andere modellen, die betere resultaten opleveren bestaan simpelweg niet. In de reactie van Peter Feddema wordt een extreem conflictmodel gehanteerd tussen religieus geloof en evolutietheorie, dat mensen die aan beide recht willen doen in grote moeilijkheden brengt. Dat is niet nodig. De evolutietheorie beschrijft de natuurlijke processen die hebben zorggedragen voor de ontwikkeling van al het leven. Deze theorie steunt inmiddels op heel veel empirisch bewijs, waaronder DNA-bewijs. Andere theorieën met een vergelijkbare status bestaan er momenteel niet. De evolutietheorie is er ook niet op uit om het geloof in Jezus af te pakken want daar gaat zij simpelweg niet over. Ook Peter Feddema raad ik het boekje van Sarot aan.

    1. Veenstra, hoogleraar ontwikkelingbiologie, zou eigenlijk moeten schrijven dat in het genoom van de mens duizenden unieke genen (orphan genes), waaronder unieke sncRNA en lncRNA genen, alsmede HARs voorkomen, die een belangrijke rol spelen in de ontwikkelingsbiologie. Deze nieuwe en unieke biologische informatie weerleggen het gangbare evolutiemodel, kunnen zelfs niet op een evolutionistische manier zijn onstaan. Het is jammer dat er altijd zo’n eenzijdig pro-evolutie beeld wordt geschetst, terwijl er enorm veel informatie aanwezig is die de Theorie weerleggen. Zoveel zelfs, dat er geen dwingende reden bestaat om erachteraan te hobbelen.

  4. Evolutie-onderzoek is eerlijk en oprecht onderzoek vanuit één vaststaand paradigma, namelijk vanuit de a priori aanname dat evolutie waar is en enorm veel tijd nodig heeft om te geschieden.

    Of dit tot eerlijke en oprechte conclusies kan leiden is maar de vraag. Wat we in elk geval weten is dat de selectie-Hypothese niet stand kan houden in het licht van de moderne genomica (het verklaart niet het voorkomen van nieuwe en unieke informatie, dat bij de mens oploopt tot 1-2 duizend). Als evolutie het scheppingsmodel is van God, dan is het geen Darwinistisch proces. Eerder een proces zoals dat wordt beschreven in het boek van evolutiebioloog Andreas Wagner of dat van moleculair bioloog Peter Borger. Beide verklaren evolutie vanuit een enorme bibliotheek reeds aanwezige genetische informatie. Dat past veel beter bij de observaties en is tevens niet in tegenspraak met schepping.

    1. Grappig om te zien hoe Peter Borger reclame maakt voor zijn eigen boek. Helaas is zijn alternatieve model inmiddels bestudeerd door vakbiologen en als onjuist/onkritisch/onwetenschappelijk model bestempeld. Dat zit vooral in het feit dat Borger vaste uitgangspunten hanteert, zoals een jonge aarde en een ‘letterlijke’ beschrijving van Genesis (ondanks dat de bijbelwetenschap aannemelijk maakt dat Borger deze teksten daarmee verkeerd leest omdat ze nooit bedoeld zijn als een kosmologie maar als een puur theologisch verhaal), die hij vervolgens ‘wetenschappelijk’ probeert te bewijzen. Zo werkt wetenschap niet: het stelt theorieën op en toetst deze aan standen van zaken in de werkelijkheid. Wat Borger doet: hij weet wij hij wil bewijzen en past de bevindingen die hij daarbij vindt passen als ‘wetenschappelijk bewijs’ aan. De conclusie moet luiden dat Borger er totaal niet in is geslaagd een overtuigend, wetenschappelijk toetsbaar en adequaat alternatief voor de evolutietheorie te ontwerpen. De evolutietheorie staat dan ook nog steeds als een huis. Ook de kritiek van mevr. Hoek-van Kooten, die stelt dat het er weliswaar op lijkt dat we sterk verwant zijn aan de dieren maar dat we als mensen toch echt niet uit dieren zijn voortgekomen, is onjuist en miskent algemeen aanvaarde inzichten uit genetica, embryologie, etc. Daaruit blijkt dat (a) alle levende wezens takken zijn aan dezelfde levensboom en dat de mens (b) een gemeenschappelijke voorouder deelt met bonoboos en chimpansees.

      Zie hier voor de kritiek van 2 biologen op Peter Borger:
      1. Dr. Gerdien de Jong: http://www.sterrenstof.info/gastbijdrage-over-peter-borger/
      2.Dr. Rene Fransen: http://www.sterrenstof.info/recensie-terug-naar-de-oorsprong/

      Ook deze bijdrage van Bart Klink over Borger bevat veel rake kritiek en laat zien hoe Borger levensovertuiging en ‘wetenschap’ tot een vreemd mengsel combineert: http://www.deatheist.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=312:de-wetenschappelijke-dwaalwegen-van-een-creationistisch-bioloog&catid=2:artikelen&Itemid=3

      Contra Hoek: lees deze grondige uiteenzetting van geneticus Marnix Medema die genetische bewijzen voor gemeenschappelijke afstamming geeft. Link: https://tsjok45.wordpress.com/2012/10/29/3517/. Zie ook mijn masterscriptie, p. 84-107 voor een uiteenzettting wat de evolutietheorie inhoudt (en wat niet), hoe de geologie en evolutietheorie ontstonden, hoe de evolutietheorie na Darwin verder ontwikkelde en wat de genetica ons laat zien. Ook wordt ingegaan op standaardbezwaren van creationistische kant. Link: http://www.academia.edu/28613766/Metafysica_in_een_tijdperk_van_fysica_Masterproef_2016_ of
      http://www.scriptiebank.be/scriptie/2016/metafysica-een-tijdperk-van-fysica (en dan klikken op ‘download scriptie’)

  5. Beste Dirk,

    Je maakt onderscheid tussen metafysisch en methodologisch naturalisme. Uit zijn aard zoekt de empirische wetenschap naar natuurlijke oorzaken. Dat is waar. Echter, als de wetenschap zoekt naar natuurlijke oorzaken terwijl de Bijbel stelt dat er sprake is van een bovennatuurlijke oorzaak, dan is methodologisch naturalisme overgegaan in metafysisch naturalisme. Plat gezegd: het is een uiting van ongeloof. Dit is duidelijk het geval bij oorsprongsvraagstukken waarbij we enerzijds geen empirisch onderzoek kunnen doen en te maken hebben met een dikke interpretatieschil en anderzijds het Woord van God dat duidelijke taal spreekt.  
     
    Te stellen dat de biologen evolutie empirisch bewezen achten, is te massief gesteld en in zijn massiviteit onwaar.
     
    P. Borger is een zeer bekwaam bioloog. Hij heeft veel gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften. Veel van zijn opponenten zijn of totaal onbekend op het gebied van de genetica of dermate doordrenkt van het evolutie-denken dat een onbevangen bejegening van Borger voor ze te hoog gegrepen is. Het is niet raadzaam om dergelijke “experts” als getuigen in het debat in te voeren.

    1. Beste Eppie,

      M.b.t. de eerste alinea: inderdaad maak ik het (veelvoorkomende en breed geaccepteerde) onderscheid tussen methodologisch en ontologisch naturalisme. Je stemt in met de stelling dat wetenschap vanuit haar aard zoekt naar natuurlijke oorzaken (liever: natuurlijke verklaringen voor empirische data). Hoe kan zij ook anders? Hoe zou het bovennatuurlijke door wetenschappers die werken via een methodologische, objectiveerbare benadering moeten worden onderzocht op haar bovennatuurlijke aard? Je maakt dit niet duidelijk. Hooguit kun je als wetenschapper claims onderzoeken van mensen die stellen dat er een bovennatuurlijke verklaring aan de orde is en laten zien dat deze conclusie niet gerechtvaardigd is en deze vervangen door een natuurlijke verklaring. Kortom: wetenschappelijk onderzoek is vanuit haar aard beperkt en kan geen bovennatuurlijke claims als bovennatuurlijk bevestigen.

      Wat jij in je reactie doet is iets anders: je voert een bijbelopvatting op waaruit zou worden gesteld dat er in een concrete situatie sprake is van een bovennatuurlijke oorzaak. Je noemt echter (1) helaas geen voorbeelden van je stelling en (2) maak je niet duidelijk waarom je denkt dat de wetenschap vanuit haar aard daarover iets te zeggen heeft. Je claimt echter wel dat, wanneer een bovennatuurlijke oorzaak zou worden afgewezen, dit een uiting is van ongeloof. Ik laat die opmerking voor jouw rekening omdat ze voortkomt uit een bijbel- en wetenschapsopvatting die volkomen vreemd is aan de gangbare bijbel- en wetenschapsopvatting die je onder universitair geschoolde bijbelwetenschappers en wetenschapsfilosofen kunt vinden. Ook je opmerking dat we geen empirisch onderzoek kunnen doen naar oorsprongsvraagstukken lijkt mij volkomen onjuist: binnen de natuurwetenschappen kan natuurlijk wel degelijk onderzoek gedaan worden naar de vraag naar het ontstaan van bijv. aarde, planten of het universum. Dat de resultaten die daaruit voortvloeien niet stroken met jouw bijbelopvatting zegt meer over jouw opvatting dan over de betrouwbaarheid van die resultaten. Het is dan ook vooral je bijbelopvatting die je m.i. eens heel kritisch tegen het licht moet houden: je miskent bijv. volledig dat de bijbel is ontstaan in een volstrekt andere historische context dan de onze en dat bijbelschrijvers nooit de insteek hebben gehad om kosmologische vragen te beantwoorden. Een fundamentele cursus bijbelwetenschap kan je hierin verder helpen.

      Er is geen enkel bezwaar om te stellen dat de evolutietheorie empirisch een zeer goed onderbouwde theorie is, zoals biologen stellen. Dat is niet massief gesteld en volstrekt juist. Zie bijv. http://www.sterrenstof.info/de-allerlaatste-keer-evolutie-is-een-blijvertje/. Dat dit feit zelfs door creationisten wordt erkend, zal je wellicht verbazen. Toch is dit zo. Zo stelde de bekende jonge aarde creationist Tod Wood onlangs:

      ‘Evolution is not a theory in crisis. It is not teetering on the verge of collapse. It has not failed as a scientific explanation. There is evidence for evolution, gobs and gobs of it. It is not just speculation or a faith choice or an assumption or a religion. It is a productive framework for lots of biological research, and it has amazing explanatory power. There is no conspiracy to hide the truth about the failure of evolution. There has really been no failure of evolution as a scientific theory. It works, and it works well.’

      (Bron: http://toddcwood.blogspot.nl/2009/09/truth-about-evolution.html). Ik denk dat dit citaat jou iets te zeggen zou moeten hebben. Bovendien maak je niet aannemelijk dat en wat jouw creationisme aan feiten heeft verklaard of kan verklaren. Ik heb zelf nog nooit een verschijnsel gezien dat ook maar enigszins met een creationistische theorie goed verklaard werd. Integendeel.
      Ik stem dan ook volledig in met de conclusie uit het aangehaalde blog van Rene Fransen:

      “Evolutie geeft een goed werkend interpretatiekader aan het fossielenarchief, verspreiding van soorten, de werking van ecosystemen en de overeenkomsten en verschillen in DNA (coderend en niet-coderend) tussen soorten en binnen soorten. Dat is niet vanzelfsprekend, want op al die terreinen is de kennis de afgelopen anderhalve eeuw sterk, zeer sterk toegenomen. En steeds weer bleek die kennis te passen binnen de kaders van het concept van Darwin – met toevoeging van aspecten die hij nog niet kende, zoals DNA. Ik ga hier geen uitgebreid betoog opzetten over bewijs voor evolutie. De theorie bewijst zichzelf door z’n wetenschappelijke productiviteit en door het feit dat ze al anderhalve eeuw is blijven staan. De acceptatie is alleen maar groter geworden naar mate we meer gingen begrijpen over de werking van de levende natuur. Er zijn ook vragen bijgekomen, maar zo gaat dat – het aantal nieuwe vragen groeit doorgaans met de kennis mee. Evolutie is een van de meest succesvolle wetenschappelijke theorieën. Er komen vast aanpassingen, maar het algehele beeld van zich gedurende miljarden jaren ontwikkelend leven, dat verdwijnt echt niet meer. Iedere theoloog of christelijke filosoof die beweert dat we niet hoeven na denken over de verhouding van evolutie met het christelijk geloof en de christelijke theologie doet de feiten onrecht aan. En erger nog: het zet christenen in de natuurwetenschap in de kou. Ja, het doordenken van die verhouding is lastig. Maar het is onvermijdelijk.”

      Kortom: je standpunten over de epistemische status van de evolutietheorie missen iedere onderbouwing. Dat de theorie niet past bij jouw bijbelopvatting is natuurlijk iets anders.

      Dan je alinea over de heer Borger. In je reactie ga je nauwelijks in op de gefundeerde bezwaren die er door diverse deskundigen zijn geuit tegen het werk van de heer Borger. Uit niets blijkt dat hij een bekwaam bioloog is noch dat hij heeft gepubliceerd in toonaangevende tijdschriften. Er blijkt helaas vooral dat hij de verleiding niet heeft kunnen weerstaan zijn wetenschappelijke vorming in te ruilen voor pseudowetenschappelijke modellen om daarmee zijn religieus geloof te kunnen legitimeren. Dat heeft niets met wetenschap te maken maar wederom met een absolutistische bijbelopvatting die zich van context en genres niets aantrekt.

      Al met al kan ik geen van je standpunten als juist overnemen, behalve dat de empirische wetenschappen naar natuurlijke verklaringen voor verschijnselen zoeken.

  6. Beste Dirk,

    Je hebt een bijzondere wijze van argumenteren.

    Je ontkent dat als de Bijbel voor een concrete situatie aangeeft dat er sprake is van een bovennatuurlijke oorzaak, en een mens geeft aan dat er niet sprake is van een bovennatuurlijke maar natuurlijke oorzaak, deze persoon de Bijbel weerspreekt.

    Je beschouwt Sterrenstof als een betrouwbare informatiebron.

    Je ontkent het feit dat P. Borger meer dan 50 artikelen in vaktijdschriften op zijn naam heeft staan.

  7. @ Kees & Eppie,

    Jullie slaan de spijker op zijn kop.

    Er is een systeem in de cel welke mutatie inschakelt. Stress heeft oa invloed op dit systeem.

    Persoonlijk denk ik dat voedsel en de nodige inspanning vd levensvorm in relatie tot de omgeving ook

    invloed heeft.

    Ik denk dat de wetenschap van vandaag meer claimt en minder weet en daadwerkelijk begrijpt. Wel leren
    we meer en meer….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *