De Nederlandse christen toont zich bewogen met het lot van de vluchteling. Tegelijkertijd halen we over de klimaatproblematiek de schouders op. Veel hypocrieter kun je het niet maken, stelt journalist Felix de Fijter. Alsof die twee niets met elkaar te maken hebben.

Dezer dagen komen in Parijs wereldleiders samen voor een belangrijke klimaatconferentie van de Verenigde Naties; op zoek naar een nieuw klimaatverdrag als straks in 2020 Kyotoprotocol afloopt. Vanuit onder meer de Protestantse Kerk in Nederland werd in dit kader een Klimaatloop op poten gezet. In tien etappes trok een karavaan van klimaatbewuste christenen door ons land om uiteindelijk via België in Parijs uit te komen en om daar het geluid van de kerk te laten horen.

DNA?

Ik interviewde preses Karin van den Broeke van de Protestantse Kerk voor De Nieuwe Koers naar aanleiding van deze manifestatie, die mede tot doel had het klimaatbewustzijn onder christenen te vergroten. Hoofdvraag: wat heeft het klimaat nu eigenlijk met het geloof te maken? Ze zei ze dat kerkmensen duurzaamheid, en vooral rentmeesterschap in het DNA zit. “Dat uit zich in bereidheid om na te denken over je handelen en de gevolgen daarvan”, zei Van den Broeke.

Ik schreef het op, maar herkende me er niet in. Misschien heeft het met mijn achtergrond te maken. De linkerflank van de protestantse kerken liet zich altijd al kenmerken door betrokkenheid op natuur en milieu, maar ik groeide op in een gereformeerde bondsomgeving, waar klimaatverandering, milieu en duurzaamheid nooit echt doordrongen tot de kern van de zaak. En dat gold bezijden de ‘bonders’ voor een veel bredere groep aan de rechterzijde van de kerk. ‘Natuurlijk’, klonk het, ‘we hebben de opdracht gekregen om de schepping te beheren en te behoeden, maar in de kerk moet het vooral om het Evangelie, om Jezus Christus, gaan.’

Trojaans paard

De wereld is in dat perspectief niet veel meer dan een decor, waartegen de heilsgeschiedenis zich afspeelt. Dat denkbeeld wordt beargumenteerd met teksten uit bijvoorbeeld Psalm 8, waar David optekent hoe God de mens doet heersen over het werk van Zijn handen en Psalm 102: de aarde zal verslijten als een kleed.

Dat tegenstellige denken tussen het zielenheil van de mens en het welzijn van de planeet werd misschien wel versterkt omdat klimaatverandering wél nadrukkelijk een thema was in de linkse kerk. Net zoals het pleidooi voor legalisering van abortus en euthanasie daar gemakkelijker voet aan de grond kreeg. Dit bracht mee dat natuur en milieu binnen de meer orthodoxe kerken als een Trojaans paard werd gezien, waarmee de vrijzinnigheid zo maar eens de rechterflank zou kunnen binnenrollen.

2070

Typerend was de wijze waarop het rapport Grenzen aan de Groei in de jaren zeventig terzijde werd geschoven. De studie van de Club van Rome – een denktank van gerenommeerde zakenlieden – zegde ons in 1972 een donkere toekomst aan. De wereld, mensheid inbegrepen, zou voor het jaar 2070 bezwijken, tenzij voedsel- en grondstoffenschaarste met meer ernst tegemoet zouden worden getreden. De Club van Rome baseerde zich op geavanceerde computermodellen van het Massachusetts Institute of Technology (MIT).

Een opiniemaker in het Reformatorisch Dagblad vroeg zich destijds af of de berekeningen van de Club van Rome niet op gespannen voet staan met het geloof in Gods voorzienigheid. Bovendien, als christenen weten we toch al dat de aarde vroeg of laat zal vergaan, zo klonk het. En het jongerentijdschrift Daniël van de Gereformeerde Gemeenten liet optekenen dat de Club van Rome ons leven op aarde toch vooral vanuit humanistische motieven trachtte te rekken: ‘We zullen niet mogen leven vanuit een krampachtig streven naar een ‘heilstaat’ op deze aarde. Ons vertrouwen moet een gelovig wachten zijn op de nieuwe hemel en de nieuwe aarde.’

Groene kerken

Anno 2015 is die tegenstelling tussen dat gelovige wachten en klimaatbewustzijn minder aanwezig, ook op de rechterflank van de kerk. De voortgang van de wetenschap, die klimaatverandering en de gevolgen ervan met steeds grotere zekerheid kan weergeven, helpt daarbij. Ook de globalisering en de alomtegenwoordigheid van kennis laat vandaag de dag nog maar weinig ruimte voor scepsis. De verziekte planeet, zo wordt inmiddels wel verstaan, heeft niet zoveel met Gods voorzienigheid, als wel met het ongebreidelde consumentisme, het opsouperen van grond- en brandstoffen en de eindeloze vervuiling van ons mensen te maken.

Er blijken ook bijbelteksten te zijn die christenen wijzen op rentmeesterschap en hoe God juist ook door Zijn schepping zich aan ons bekendmaakt: van de Heer is de aarde en alles wat daar leeft. En her en der komen initiatieven op, dat van de groene kerken bijvoorbeeld.

Gevolgen zichtbaar

Het onderzoek Leef je Geloof dat Blauw Research uitvoerde in opdracht van de EO, liet even geleden echter zien dat christenen rechts van het midden in hun eigen leven nog steeds worstelen met de thematiek. ‘Christenen nemen het woord rentmeesterschap gauw in de mond, maar ze vinden het moeilijk richting te geven aan de opdracht goed met de aarde om te gaan’, vatte het Nederlands Dagblad samen.

Bovendien, waar de Club van Rome in de jaren zeventig toekomstvoorspellingen deed, zijn de gevolgen van ons handelen al vandaag zichtbaar. Temperatuurstijging, smeltende poolkappen en stijgende zeespiegels veroorzaken steeds extremere weercondities; overstromingen, grote perioden van droogte, orkanen en cyclonen.

Klimaatvluchtelingen

Een studie van de Amerikaanse National Acadamy of Sciences (NAS) legde dit voorjaar bovendien de pijnlijke verbanden bloot met de vluchtelingencrisis waar Europa zich vandaag voor gesteld ziet. Tussen 2006 en 2011 kampten grote delen van Syrië met extreme droogte, die volgens klimatologen mede toe te schrijven is aan klimaatverandering. Deze droogte deed de armoede op het platteland toenemen, waardoor naar schatting twee miljoen Syriërs zich vestigden in urbane gebieden; een volksverhuizing die heeft bijgedragen aan groeiende sociale onrusten die op hun beurt uitmonden in een burgeroorlog en de vluchtelingenstroom. En er zijn meer voorbeelden. Het United Nations Environent Programme berichtte van een toename van 28 procent in het aantal waterconflicten sinds het begin van de 21ste eeuw. In 2012 werd elke seconde iemand verdreven door een klimaat- of weergerelateerde natuurramp.

En dan zijn we plots aangeland bij thematiek die bij ons christenen wel een heilig vuur ontsteekt. We brengen tassen en dozen vol kleding en spullen naar de vluchtelingenopvang in onze stad en we schrijven ons in om ontheemde Syriërs in ons huis op te nemen. En in de kerk, daar klinken preken over Jezus die zei: Ik was een vreemdeling, en gij hebt Mij geherbergd.

Gloeiende plaat

Opvallend daarbij is dat de retoriek waarmee we ons vervuilende of consumerende handelen eenvoudig rechtvaardigen, in de vluchtelingenproblematiek geen voet aan de grond krijgt. Want afval scheiden, niet met het vliegtuig op vakantie gaan of een schone auto rijden, is een druppel op de gloeiende plaat. Maar als we één van de honderdduizenden vluchtelingen opnemen in ons huis, dan is dat een daad van naastenliefde en medemenselijkheid. Dan is het een navolgen van Jezus Christus.

Hoewel ik aan de waarheid en de goedheid ervan geen moment zal twijfelen, spat de hypocrisie er tegelijkertijd van af. Zoals die studie van de NAS aantoont, en tal van eerdere onderzoeken al lieten zien, kunnen we ons handelen niet los zien van de grote ellende die we willens en wetens over onze planeet en z’n bewoners afroepen. Maar we laten het links liggen; het kan ons simpelweg niets schelen. Misschien moet het eerst 2070 worden.

Felix de Fijter

Felix de Fijter is journalist. Hij was als redacteur onder meer betrokken bij het Zakendoen in de Nieuwe Economie van Marga Hoek. Het managementboek dat ondernemers handvatten geeft om duurzamer te ondernemen werd in 2014 verkozen tot Managementboek van het Jaar.

6 thoughts on “Waarom klimaat christenen onverschillig laat

  1. Waarom worden christenen hier over één kam geschoren? Ik ken genoeg christenen die zich wel om het klimaat bekommeren ongeacht van welke kerk ze komen. Ik denk niet dat dit met het geloof te maken heeft, maar puur wordt bepaald door referentiekaders, druk van de maatschappij en persoonlijke ervaringen. Bovendien lijkt me dat de omgeving waarin je opgroeit en leeft vooral invloed heeft op hoe je tegen dit thema aankijkt.

    Ik snap het standpunt en ook dat er vaak een gezamenlijke mening nodig is om een ‘kerk’ te kunnen vormen, maar u belicht met dit artikel alleen de negatieve kanten.

    Ik vind het wel goed dat er toch wel mensen zijn die de bewustwording willen vergroten, maar ergens zou er niet alleen naar “christenen” gericht moeten worden. Mensen over het algemeen moeten gewoon ‘opgevoed’ worden om milieubewuster te leven.

    Verandering begint immers toch bij jezelf, nietwaar?

  2. Herkenbaar verhaal. Ik voel mij als chrIsten vaak alleen en alleen gelaten binnen de milieubewegingen door mede brs en zrs. Terwijl we Gods almacht juist in de schepping kunnen herkennen en er dus zuinig op zouden moeten zijn.

  3. De hele klimaat top vind ik een wan vertoning. Er wordt niet geluisterd naar de echte wetenschappers, laten we eerst eens stoppen met de hype rond windmolens en naar de mensen luisteren welke met echte oplossingen komen, want die zijn er, maar is politiek misschien wat minder in de belangstelling en wat minder interessant voor de BV Nederland. Eén ding is zeker, alle dingen zijn in Gods handen, Hij weet ook van het menselijk gespartel tijdens de klimaattop, maar betekend niet dat we achterover kunnen leunen.

  4. Het is goed om ons handelen ten opzichte van het milieu
    te bekijken, maar uit het artikel en de reacties krijg ik de indruk dat het allemaal van ons afhangt. Gelukkig is dat niet zo. Onze goede God weet dit al van vóór de grondlegging van de wereld en heeft daarom Zijn Zoon gezonden (1Pt1:20), die Zelf onze zonden in zijn lichaam heeft gedragen op het hout, opdat wij, voor de zonden afgestorven, voor de gerechtigheid leven: door zijn striemen bent u gezond geworden (1Pt2:24).
    Wel van belang is te erkennen en te belijden dat ook wijzelf misbruik gemaakt hebben van het deel wat ons toekomt (Lk9:11;1Jh1:9), zoals Petrus zei: Hebt dan berouw en bekeer u, opdat uw zonden worden uitgewist, opdat de tijden van verkwikking komen van het van de Heer en Hij de voor u voorbestemde Christus Jezus zendt, die de hemel moet opnemen tot de herstelling van alle dingen, enz. Degenen die dat niet willen doen worden geoordeeld: “om te verderven hen die de aarde verderven” (Op11:18). Ergo de komst van onze Heer moet wel heel dichtbij zijn. Niet voor niets schrijft Paulus: u heeft zich van de afgoden bekeerd om de levende en waarachtige God te dienen en zijn Zoon uit de hemelen te verwachten, die Hij uit de doden heeft opgewekt, Jezus, die ons redt van de komende toorn. Laten we nu niet zeggen, zoals ik vaak hoor: Hij komt als een dief in de nacht, dat wordt gezegd over hen die in de duisternis wandelen. Wij zijn niet van de nacht of de duisternis, maar allen zonen van het licht (1Th5:1-11).

  5. Bedankt voor de aandacht voor dit onderwerp. Ik verwonder me al decennia lang over het gebrek aan inzicht bij christenen tussen milieu en verantwoord omgaan met de aan ons toevertrouwde schepping. Christenen staan er meer bekend om dat we Gods schepping uitputten voor economisch gewin. Milieuactivisten zijn immers “linkse drammers” en de christenen staan bekend om het ontduiken van milieuregels, zoals enige tijd geleden werd gepubliceerd in het Ref. Dagblad. Waarom laten we seculiere organisaties zoals Greenpeace de hete kastanjes uit het vuur halen voor Gods schepping?

  6. De cultuurfilosoof Ton Lemaire legt in zijn boek “De val van Prometheus” (2011) uit waarom in het Joods-Christelijk monotheisme de wortels liggen van de huidige ecologische destructie en daarmee dus van klimaatverandering.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *