De traditionele visie op het christelijke huwelijk lijkt het langzaam te verliezen. Wat is onopgeefbaar en wat niet? Wat komt ervoor in de plaats? Deze maand in onze zoektocht naar antwoorden: waar liggen de grenzen van een huwelijk?

Christenen scheiden vaker dan vroeger, is de ervaring van relatietherapeut Ton de Graaf. Maar zeker niet makkelijker. ‘Ze doen echt hun best om eruit te komen.’ Maar: ‘Ze komen vaak wel te laat.’

tekst Marusja Aangeenbrug

Harde cijfers heeft hij niet, maar iedereen die om zich heen kijkt, kan het constateren, zegt relatietherapeut Ton de Graaf. “Het cijfer dat een op de drie huwelijken strandt, gaat waarschijnlijk niet op voor christenen. Maar het is duidelijk dat scheidingen ook onder christenen vaker voorkomen dan vroeger.”

“Vroeger was overspel de enige geldige reden om te ‘mogen’ scheiden”

Soms lijkt het van de buitenkant alsof dat steeds ‘makkelijker’ gebeurt, maar in zijn praktijk ziet hij juist met eigen ogen dat stellen zich er níet eenvoudig vanaf maken. De Graaf werkt bij relatiecentrum De Driehoek, een samenwerking van Cruciaal GGZ en het kerkmaatschappelijk werk De Driehoek.

Hechten

Stellen die aankloppen bij het relatiecentrum, krijgen EFT aangeboden: Emotionally Focused Therapy. De Graaf: “Die therapie gaat ervan uit dat mensen zich hechten in hun jeugd. Als dat vroeger niet goed is gelukt, kun je dat later ook moeilijk. In de therapie leren cliënten welke valkuilen ze hierdoor hebben en hoe ze conflicten kunnen oplossen.”

Gemiddeld besluit zeventig procent van de mensen die EFT krijgt om door te gaan met hun relatie. Goede resultaten dus, maar geen garantie. Soms besluiten partners tijdens of na de therapie alsnog te scheiden omdat ze echt niet met elkaar verder kunnen. “In dat geval helpen wij om op een zo goed mogelijke manier uit elkaar te gaan.”

Ook al is er vaak een concrete aanleiding voor een scheiding, zoals overspel, mishandeling of een psychische ziekte, in de meeste gevallen ligt slechte communicatie aan de basis van de huwelijkscrisis. “Maar communiceren valt te leren. Als je het wilt, tenminste.”

De Graaf gelooft niet dat mensen nu makkelijker scheiden dan vroeger. Maar scheidingen komen wél vaker voor. Hoe kan dat? “Vroeger was overspel de enige geldige reden om te ‘mogen’ scheiden. In andere gevallen, dus ook als er over en weer veel haat was, ging je gewoon niet uit elkaar.”

In de jaren zestig ontstond er meer vrijheid. “Die verschuiving zie je ook bij christenen. Soms zeggen stellen: ‘We hebben ons vergist en we zijn niet van plan die vergissing ons leven lang vol te houden.’ Zo’n conclusie zouden mensen vroeger nooit openlijk getrokken hebben. Maar die mensen maken zich er niet makkelijk vanaf. Ze doen hun best om eruit te komen. Juist ook omdat ze elkaar in de kerk trouw hebben beloofd.”

Vonk

Serieuze christenen worstelen altijd met de vraag of ze ‘mogen’ scheiden. De Graaf heeft daar geen kant-en-klaar antwoord op. “Het is een ethische vraag, waar iedereen uiteindelijk zelf een beslissing over moet nemen.”

Het wettelijke criterium om vandaag de dag te kunnen scheiden, is als de relatie ‘duurzaam ontwricht’ is. Wanneer dat precies het geval is, kun je niet zwart op wit vaststellen, maar tijdens de gesprekken wordt dat vaak al snel genoeg duidelijk. Zo heeft De Graaf een cliënt die vijf jaar geleden ook al bij hem kwam. “Daarna heeft ze het weer geprobeerd. Maar haar man weigerde toen om mee te werken en nu nog steeds. Hij vindt dat ze zeurt. Die vrouw kan nu echt niet meer, ze heeft er ook lichamelijke klachten van. Zo’n relatie is duurzaam ontwricht.”

“Het is goed om te merken dat de kerk milder is geworden”

De Graaf laat zijn cliënten altijd nadenken over de vraag waarom ze ooit voor elkaar gekozen hebben. “Als er érgens nog een vonk aanwezig is, valt die wel weer aan te blazen.” Maar soms is er nooit een vonk geweest, bijvoorbeeld als mensen getrouwd zijn omdat ze zo snel mogelijk het huis uit wilden toen ze jong waren. Of omdat ze een slecht zelfbeeld hadden en blij waren dat er íemand voor hen koos. Of omdat ze ‘moesten’. “Dat zijn oneigenlijke gronden om te trouwen. Als de relatie alleen daarop gebaseerd is, valt ze vaak niet te repareren.”

Te laat

Onder het mom van ‘tot de dood ons scheidt’, worstelen christenen vaak te lang door, is zijn ervaring. Mensen met een moeizame relatie zouden veel eerder moeten aankloppen om hulp. “Liefst al wanneer je merkt dat je uit elkaar groeit en de seks uitblijft. Dat kan heel geleidelijk gaan, dus je moet alert zijn. Op een gegeven moment is het gewoon te laat.”

Te laat wil volgens hem zeggen “dat je elkaar echt niets meer te vertellen hebt. Laatst had ik hier een stel van wie de vrouw al van alles had geprobeerd, maar de man wilde steeds niet meewerken. Nu wil hij wel, maar hoeft het voor haar niet meer.”

Als therapeut zal hij nooit adviseren om uit elkaar te gaan, maar je moet reëel zijn, vindt hij. “Soms moeten wij in onze praktijk ook de conclusie trekken dat een relatie echt niet meer te redden valt. Dan moet je die niet kunstmatig in stand houden.”

Een scheiding hoeft niet altijd de oplossing te zijn. De Graaf adviseert ook wel eens een scheiding van tafel en bed, bijvoorbeeld als er kinderen in het spel zijn of omdat men om geloofsredenen niet uit elkaar wil. Ook kan het om economische redenen handig zijn om toch bij elkaar te blijven. “Je sluit dan een nieuw huwelijk uit en blijft toch aan elkaar verbonden zonder de plicht tot samenwonen.”

Milder

Hij krijgt wel eens kritische vragen als hij een echtpaar begeleidt bij hun scheiding. Onlangs nog, van de predikant van een stel. “’Jij als christelijke hulpverlener wilt daar toch niet aan meewerken?’ vroeg hij. ‘Dat klopt’, zeg ik dan, ‘maar we hebben alles geprobeerd.’ Op een gegeven moment houdt het op. Als je elkaar liever doodkijkt dan dat je met elkaar samenleeft, dat is toch ook niet hoe God het wil?”

De kerk gaat tegenwoordig milder om met echtscheiding dan vroeger. “Ik hoor nu vaker: ‘We moeten erin berusten dat dit huwelijk ontbonden wordt. Als kerk gaan we daar omheen staan.’ Het is goed om te merken dat de kerk milder is geworden.”

Maar optimaal is het nog lang niet, stelt hij. De kerk behandelt relatieproblemen namelijk te vaak nog als een taboe. “Als een diaken bijvoorbeeld aftreedt omdat hij relatieproblemen heeft, zegt de kerkenraad dat er niet bij. Maar als hij ernstig ziek zou zijn, zou men dat wél zeggen.”

Dat vindt De Graaf jammer. “Als mensen trouwen of kinderen krijgen – als alles rooskleurig lijkt – dán bemoeit de kerk zich ermee. Maar zodra er problemen zijn, hoor je daar niemand over. Ja, veel kerken bieden de Marriage Course aan. Maar daar gaan stellen met grote relatieproblemen echt niet naartoe. Pas als mensen uit elkaar zijn, wordt erover gepraat.”

Dat christenen vaak zo lang doorworstelen met hun relatie zou je de kerk ook mede kunnen aanrekenen, stelt hij. In de ogen van De Graaf zouden ambtsdragers maar ook kerkleden onderling zich veel actiever en opener moeten opstellen. Zo zou het vaker openlijk over het huwelijk moeten gaan. “En dan geen algemene bespiegelingen vanaf de preekstoel, maar concrete vragen, op de man af.” Ook kunnen meer voorgangers er in de kerk voor bidden als een huwelijk in zwaar weer zit.

Schuldgevoelens

Op huisbezoek moeten ouderlingen gemeenteleden volgens hem niet alleen vragen over hun geloof stellen, maar ook over hun relatie. “Waarom doen kerkenraden daar zo geheimzinnig over?” Zo’n gesprek kan een echtpaar verder helpen. “In veel relaties willen de mannen niet over de problemen praten”, noemt hij als voorbeeld. “Als de vrouw blijft aandringen op relatietherapie, vindt hij dat ze zeurt. Maar als een ouderling dat voorstelt, trekt hij de man misschien over de streep.”

Hoe dan ook vindt De Graaf het van belang dat de kerk erbij betrokken is als een stel in relatietherapie gaat. “Indien mogelijk en als de cliënt daar toestemming voor geeft, koppelen wij terug hoe het gaat. Soms vraag ik een ouderling of een predikant om erbij te komen zitten. Het stel gaat tenslotte weer verder binnen de gemeenschap en dan is het goed dat die gemeenschap er weet van heeft en steun kan bieden.”

Ook als een echtpaar besluit om te scheiden, dient de kerk in gesprek te blijven. “Iedereen heeft last van een faalgevoel als de relatie mislukt. Maar christenen kampen vaak nog met extra schuldgevoelens. Ze zijn bijvoorbeeld bang dat God hun de scheiding niet zal vergeven. Ik ga in op dit soort schuldgevoelens, maar ik adviseer cliënten ook om daar met hun dominee over te praten.”

Door zijn werk is De Graaf kritischer naar het huwelijk gaan kijken. In de kerk lijkt het misschien alsof een huwelijk het ideaal is voor ieder mens, “maar dat is niet zo. Sommige mensen zijn gewoon niet geschikt voor het huwelijk, heb ik geconstateerd. Als je samen kunt leven, kan een huwelijk heel mooi zijn, maar lukt dat niet, dan ga je eraan kapot.” Dat hij dagelijks te maken heeft met relatieproblemen, zou hem cynisch kunnen maken. “Maar dat wil ik niet. Een op de drie huwelijken strandt, maar dat betekent dus ook dat het mensen in twee op de drie gevallen lukt om bij elkaar te blijven.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *