Home>Algemeen>Zwarte Piet is geschiedenis – en laten we nu weer vooruitkijken

Zwarte Piet is geschiedenis – en laten we nu weer vooruitkijken

Begin deze maand was ik in het Tropenmuseum in Amsterdam voor de opening van de expositie Heden van het slavernijverleden. De tentoonstelling laat zien hoe de koloniale historie van Nederland doorwerkt in de levens van haar niet-witte burgers. Niet om te verdelen, maar om vragen te stellen. Niet om olie op het vuur van de discussie te gooien, maar om dat debat te funderen en van context te voorzien.

Het is een stap die meer Nederlandse musea op dit moment maken: het dekoloniseren van hun eigen collectie, vaak met hulp van belangenorganisaties en creatieven. Het Rijksmuseum kondigde zelfs aan in kaart te brengen welke van haar kunstwerken onrechtmatig zijn verkregen. Het is een flinke klus, die jaren in beslag zal nemen.

Met Heden van het slavernijverleden zet het Tropenmuseum een stap in diezelfde richting. Het is een kleinschalige expositie, gevuld met grootse, confronterende verhalen van onze medelanders. Zo wordt verteld over Johannes Kodjo, een jongen die in 1883 als ‘Surinaamse inboorling’ werd tentoongesteld tijdens de Wereldtentoonstelling op het Museumplein. De foto daarbij zal ik nooit meer vergeten: een klein kind achter een grote inheemse trommel, middenin een koude tent, omringd door publiek in Victoriaanse kledij. Alleen al van de blik in zijn ogen zou je in huilen uitbarsten.

Voor mij als witte, westerse vrouw was de expositie een indrukwekkende ervaring, omdat het de pijn van onderdrukking begrijpelijk maakt. Al kijkend bekroop me de gedachte dat niemand schuldig is aan de wandaden van zijn of haar voorvaderen, maar dat de pijn van onmenselijke onderdrukking wel generaties lang kan doorwoekeren.

Het meest treffende object vond ik vlak naast een T-shirt met het opschrift ‘Zwarte Piet is racisme’: een stel zwartpaarse, glimmende herenschoenen. Het zijn de stappers van Erik van Muiswinkel, die jarenlang als hoofdpiet in het Sinterklaasjournaal verscheen. Vorig jaar stopte de cabaretier met zijn rol, omdat de NPO het uiterlijk van Piet niet snel genoeg veranderde. Het Afrikamuseum in Berg en Dal verkreeg de schoenen op een veiling en nam ze op in de vaste collectie.

Het meest treffende object was het stel zwartpaarse, glimmende herenschoenen van voormalig hoofdpiet Erik van Muiswinkel

Hele doorsnee schoenen zijn het, eigenlijk niets bijzonders. Een onopvallend residu uit mijn eigen jonge jaren, toen mijn hart vol verwachting klopte voor de intocht van Sint en Piet. Toch staan de schoenen nu in een Amsterdams museum, achter glas. En ze staren je aan zoals museumstukken dat kunnen doen, als curieuze artefacten uit een vervlogen verleden.

Ik denk dat het onze samenleving zou sieren als we dat eens vaker zouden doen: onze beelden, uitingen en taal achter glas plaatsen en ze vervolgens bekijken alsof het museumstukken zijn. Precies zoals westerlingen dat ooit deden met jongetjes als de kleine Johannes Kodjo. En wat mij betreft krijgt het slavernijverleden niet alleen in musea, maar ook in geschiedenislessen op de middelbare school een prominentere plaats. Alleen door die zwarte bladzij te erkennen, kunnen we snappen waar de pijnpunten zitten en stappen zetten naar verbetering. Zien we daadwerkelijk hoe het slavernijverleden nog altijd invloed heeft op onze samenleving. Erkennen we de pijn die nog vele generaties Nederlanders met diverse achtergronden dagelijks voelen.

Expositiemaker Richard Kofi vertelde afgelopen maand aan de NOS: “Slavernij is een gedeeld verleden, dus moeten we er ook een gedeelde toekomst van maken.” De schoenen van de hoofdpiet in de glazen vitrine lijken hetzelfde te zeggen: deze discussie is al deel van onze geschiedenis, laten we nu weer samen vooruitkijken.

Robin van Deutekom is cultuurwetenschapper en neemt eens per maand een verfrissende duik in de populaire cultuur.

Download hier de PDF-editie van november voor € 4,95 en lees alle verhalen. Of sluit een (proef)abonnement af!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *